Bir bakışta
- aˣ = b ⇔ x = logₐ b; a > 0, a ≠ 1, b > 0.
- log(xy) = log x + log y ve log xⁿ = n · log x; log(x + y) için kural yoktur.
- Taban değiştirme: logₐ b = ln b / ln a.
- Taban 0 ile 1 arasındaysa eşitsizliğin yönü değişir.
- Denklemde bulduğun her kökü tanım koşulunda (içi pozitif) dene.
Konu nedir?
2 kaçıncı kuvvetini alınca 32 eder? Cevap 5; logaritma tam olarak bu soruyu sorar: log₂ 32 = 5. Üstel fonksiyon f(x) = aˣ biçimindedir, logaritma fonksiyonu da onun tersidir. Konu tanım ve kurallarla başlar, denklem ve eşitsizliklerle sürer, grafikler ve büyüme-azalma problemleriyle biter.
Bilmen gerekenler
- Üstel fonksiyon: f(x) = aˣ (a > 0, a ≠ 1) her x için pozitiftir ve grafiği (0, 1) noktasından geçer. a > 1 ise artan, 0 < a < 1 ise azalandır.
- Logaritma tanımı: aˣ = b ⇔ x = logₐ b. Burada a > 0, a ≠ 1 ve b > 0 olmalıdır. log x on tabanında, ln x e tabanında logaritmadır.
- Logaritma kuralları: logₐ(xy) = logₐ x + logₐ y, logₐ(x/y) = logₐ x − logₐ y, logₐ xⁿ = n · logₐ x, logₐ a = 1, logₐ 1 = 0 ve a^(logₐ x) = x.
- Taban değiştirme: logₐ b = ln b / ln a. Bu kuralla log₂ 8 · log₈ 2 = 1 gibi ifadeler bir satırda sadeleşir.
- Logaritmik denklemler: Aynı tabana getir; logₐ f(x) = logₐ g(x) ise f(x) = g(x). Bulduğun her kökü tanım koşulunda (logaritmanın içi pozitif) dene.
- Logaritmik eşitsizlikler: Taban 1'den büyükse eşitsizliğin yönü korunur, taban 0 ile 1 arasındaysa yön değişir. Tanım koşuluyla bulduğun aralığın kesişimini al.
- Grafikler ve uygulamalar: y = logₐ x grafiği (1, 0) noktasından geçer ve y = aˣ grafiğinin y = x doğrusuna göre simetriğidir. Nüfus artışı, bakteri çoğalması ve radyoaktif bozunma A = A₀ · aᵗ biçiminde modellenir; süreyi bulmak için iki tarafın logaritması alınır.
Sık yapılan hatalar
Sınıfta en çok log(x + y)'yi log x + log y diye açan öğrenci görürüm. Toplamın logaritması için kural yoktur; çarpım kuralı yalnız log(xy) içindir.
- Tanım koşuluna bakmadan iki kökü birden kabul etmek. Örnek sorudaki x = −3 bu yüzden şıklarda bekliyor.
- Tabanı 1/2 olan eşitsizlikte yönü çevirmeyi unutmak.
- logₐ x² ile (logₐ x)² ifadelerini aynı sanmak. Birincisi 2 logₐ x'e eşittir, ikincisi değildir.
Nasıl çalışmalı?
Logaritmaya geçmeden üslü sayıları tazele; logaritma kurallarının hepsi üs kurallarının ters yönden yazılışıdır. Yeni bir kural öğrendiğinde onu log₂ 8 = 3, log₂ 4 = 2 gibi küçük sayılarla dene: log₂ 32 = log₂ 8 + log₂ 4 = 5 tutuyor mu? Denklem ve eşitsizlik sorularında çözüme başlamadan önce tanım koşulunu en üste yaz, en sonda bulduğun kümeyle kesiştir. Grafik soruları için y = 2ˣ ve y = log₂ x'i aynı düzleme çizip y = x'e göre simetrilerini kendin gör.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
log₂(x − 1) + log₂(x + 1) = 3 denkleminin çözüm kümesi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap B. Önce tanım koşulu: x − 1 > 0 ve x + 1 > 0, yani x > 1. Toplama kuralıyla log₂((x − 1)(x + 1)) = 3, buradan x² − 1 = 8 ve x² = 9; x = 3 ya da x = −3. x > 1 koşulunu yalnız 3 sağlar. Çözüm kümesi {3}.
Kendini dene
log 2 + log 3 = log 5'tir.
log₃ 81 = 4'tür.
log_(1/2) x > log_(1/2) 3 ise x > 3'tür.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Üstel ve Logaritmik Fonksiyonlar soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Logaritmanın tabanı neden 1 olamaz?
1'in her kuvveti 1'dir; bu yüzden 1ˣ = 5 gibi bir denklemin çözümü yoktur ve 1 tabanında logaritma tanımlanamaz. Taban negatif ya da 0 da olamaz.
ln ile log arasındaki fark nedir?
Yalnız taban. log x on tabanında, ln x ise e ≈ 2,718 tabanında logaritmadır. Kuralların hepsi ikisi için de aynen geçerlidir.
Üstel ve Logaritmik Fonksiyonlar konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 8 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.