Bir bakışta
- (x + y)ⁿ açılımında n + 1 terim; baştan (r + 1). terim C(n, r) · xⁿ⁻ʳ · yʳ.
- Sabit terim için x'in toplam üssünü sıfıra eşitle ve r'yi bul.
- Katsayılar toplamı: değişkenlere 1 yaz; (x + y)ⁿ için 2ⁿ.
- n özdeş nesne r kutuya C(n + r − 1, r − 1) biçimde dağıtılır.
- n denemede tam k başarı olasılığı: C(n, k) · pᵏ · (1 − p)ⁿ⁻ᵏ.
Konu nedir?
(a + b)² = a² + 2ab + b² açılımını ezbere bilirsin. Peki (a + b)⁶'da a³b³'ün katsayısı kaç? Altı parantezi tek tek çarpmak yerine C(6, 3) = 20 demek binom açılımının işidir. Bu konu, TYT'deki permütasyon, kombinasyon ve olasılık bilgisini daha karmaşık durumlara taşır ve binom açılımını ekler. Sorular genellikle birden fazla sayma tekniğini bir arada ister.
Bilmen gerekenler
- Karma sayma soruları: Önce sıranın önemli olup olmadığına karar ver. Birbirini dışlayan durumlar toplanır, art arda yapılan seçimler çarpılır. n özdeş nesne r farklı kutuya C(n + r − 1, r − 1) farklı biçimde dağıtılır (boş kutu olabilir).
- Binom açılımı: (x + y)ⁿ = Σ C(n, r) · xⁿ⁻ʳ · yʳ, r = 0'dan n'ye kadar. Açılımda n + 1 terim vardır.
- Genel terim: Baştan (r + 1). terim C(n, r) · xⁿ⁻ʳ · yʳ'dir. Sabit terim ya da belirli bir kuvvetin katsayısı istenirse x'in üssünü istenen değere eşitleyip r'yi bul.
- Katsayılar toplamı: Değişkenlere 1 yazılarak bulunur. (x + y)ⁿ açılımında katsayılar toplamı 2ⁿ'dir.
- Pascal üçgeni: Her sayı üstündeki iki sayının toplamıdır ve satırları binom katsayılarını verir: C(n, r) + C(n, r + 1) = C(n + 1, r + 1).
- Olasılık (AYT düzeyi): Olayları sayma teknikleriyle say. Başarı olasılığı p olan bir deney bağımsız olarak n kez tekrarlanırsa tam k kez başarı olasılığı C(n, k) · pᵏ · (1 − p)ⁿ⁻ᵏ'dir. Koşullu olasılıkta örnek uzayı verilen bilgiye göre daralt.
Sık yapılan hatalar
Sınavda genelde "baştan 4. terim" sorulur ve öğrenci C(n, 4) yazar. Genel terim sıfırdan saymaya başladığı için baştan 4. terimde C(n, 3) bulunur.
- Negatif işaretli terimin işaretini kuvvete taşımamak: (−1/x)³ = −1/x³.
- Katsayı sorulduğunda cevaba x'in kuvvetini de katmak. "x⁴'ün katsayısı" bir sayıdır.
- Karma sayma sorularında aynı durumu iki farklı daldan iki kez saymak.
Nasıl çalışmalı?
Binom sorularında genel terimi her seferinde açıkça yaz, sonra x'in üssünü ayrı bir satırda topla: (2x)⁶⁻ʳ ve (1/x)ʳ için 6 − r − r = 6 − 2r. Üssü kafadan hesaplamak işaret ve sayı hatalarının başlıca kaynağı. Karma sayma sorularında durumları önce bir ağaç ya da listeyle ayır, her dalı ayrı say ve en sonda topla. Küçük n için açılımı elle yazıp formülle bulduğun terimle karşılaştır; (x + 1)⁴'ü elle açıp katsayıların 1, 4, 6, 4, 1 çıktığını görmek genel terime güveni artırır.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
(2x − 1/x)⁶ ifadesinin açılımındaki sabit terim kaçtır?
Cevap A. Genel terim C(6, r) · (2x)⁶⁻ʳ · (−1/x)ʳ = C(6, r) · 2⁶⁻ʳ · (−1)ʳ · x⁶⁻²ʳ. Sabit terim için 6 − 2r = 0, r = 3. Terim C(6, 3) · 2³ · (−1)³ = 20 · 8 · (−1) = −160. İşareti kaçıran 160, 2³ çarpanını unutan −20 bulur.
Kendini dene
(x + y)⁸ açılımında 8 terim vardır.
(x + y)ⁿ açılımında baştan 4. terim C(n, 3) katsayısını içerir.
(x − 1)⁵ açılımının katsayılar toplamı 32'dir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Sayma, Binom ve Olasılık (AYT) soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Açılımda kaç terim olduğunu nasıl bulurum?
(x + y)ⁿ açılımında n + 1 terim vardır. Bu kural iki terimli ifadeler içindir; (a + b + c)ⁿ gibi üç terimli bir ifadenin açılımında C(n + 2, 2) terim bulunur.
Özdeş nesneleri kutulara dağıtırken her kutuya en az bir nesne düşmesi istenirse ne yaparım?
Önce her kutuya birer nesne koy, kalan n − r nesneyi serbestçe dağıt: C(n − 1, r − 1). Örneğin 7 özdeş topu 3 kutuya boş kutu kalmadan C(6, 2) = 15 biçimde dağıtırsın.
Sayma, Binom ve Olasılık (AYT) konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 5 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.