Bir bakışta
- ax² + bx + c kökler arasında a ile ters, dışında a ile aynı işaretlidir.
- Çift katlı kökte işaret değişmez, tek katlı kökte değişir.
- Paydanın kökü çözüm kümesine asla girmez.
- İşareti bilinmeyen ifadeyle çarpma; terimleri tek tarafa topla.
- ax² + bx + c > 0 her x için doğruysa a > 0 ve Δ < 0.
Konu nedir?
(x − 1)(x − 4) < 0 eşitsizliğini sağlayan x'ler hangileri? Sayı doğrusunda 1 ile 4'ü işaretle, aralıklara birer sayı dene: 0'da ifade pozitif, 2'de negatif, 5'te pozitif. Cevap 1 < x < 4. AYT eşitsizlikleri bu fikrin daha büyük çarpımlara ve kesirli ifadelere uygulanmasıdır. Temel araç işaret tablosudur; konunun neredeyse bütün soruları onunla çözülür.
Bilmen gerekenler
- 2. derece eşitsizlikler: ax² + bx + c'nin iki farklı gerçek kökü varsa ifade kökler dışında a ile aynı, kökler arasında a ile ters işaretlidir. Δ < 0 ise ifade her x için a ile aynı işaretlidir.
- İşaret tablosu: Bütün çarpanların köklerini sayı doğrusunda sırala. En sağdaki aralığın işaretini, çarpanlardaki x'li terimlerin katsayılarının çarpımının işareti verir; sonra her kökte işareti değiştirerek sola ilerle.
- Çift katlı kökler: (x − 2)² gibi çift kuvvetli çarpanın kökünde işaret değişmez; tek kuvvetlilerde değişir.
- Çarpım-bölüm eşitsizlikleri: Payı ve paydayı tek bir işaret tablosunda incele. Paydayı sıfır yapan değerler çözüm kümesine hiçbir zaman girmez; ≤ ya da ≥ varsa payın kökleri çözüme dahil edilir.
- Paydayla çarpmama: İşareti bilinmeyen bir ifadeyle eşitsizliğin iki tarafını çarpma; bütün terimleri bir tarafa toplayıp tek kesir yap.
- Eşitsizlik sistemleri: Her eşitsizliği ayrı çöz, çözüm kümelerini aynı sayı doğrusunda göster ve kesişimini al.
- Her x için sağlanma: ax² + bx + c > 0 her gerçek x için doğruysa a > 0 ve Δ < 0 olmalıdır.
Sık yapılan hatalar
Sınavda en sık kurulan tuzak, ≤ işareti yüzünden paydanın kökünü de çözüme katmaktır. Paydayı sıfır yapan sayı ifadeyi tanımsız yapar; eşitsizlik işareti ne olursa olsun çözüme giremez.
- (x − 3)² çarpanında, 3'te işareti değiştirmek.
- (3 − x) gibi x'in katsayısı negatif olan çarpanı, en sağdaki işareti belirlerken hesaba katmamak.
- Sistemde kesişim yerine birleşim almak.
Nasıl çalışmalı?
İşaret tablosunu hep aynı düzenle kur: kökleri küçükten büyüğe yaz, çift katlı olanların altını çiz, en sağın işaretini bul, sola doğru işaretleri yerleştir ve en son uç noktaların dahil olup olmadığına karar ver. Düzen sabit kalınca dikkat hatası azalır. Tam sayı çözümü istenen sorularda aralığın uçlarına iki kez bak; şıkların çoğu bir ucu yanlış dahil etmekten üretilir. Bulduğun aralıktan bir sayıyı ifadeye koymak birkaç saniyelik ama çok etkili bir kontroldür.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
(x − 3)(x + 2) / (x − 5) ≤ 0 eşitsizliğini sağlayan pozitif tam sayıların toplamı kaçtır?
Cevap E. Kökler −2 ve 3 (paydan, dahil) ile 5 (paydadan, dahil değil). x > 5 iken ifade pozitif; sağdan sola işaretler +, −, +, −. Çözüm kümesi x ≤ −2 ya da 3 ≤ x < 5. Pozitif tam sayılar 3 ve 4, toplamları 7. 5'i de dahil eden 12 bulur.
Kendini dene
(x − 2)² > 0 eşitsizliği her gerçek x için sağlanır.
x² + x + 1 > 0 eşitsizliği her gerçek x için doğrudur.
1/(x − 1) ≤ 0 eşitsizliğinin çözüm kümesine x = 1 dahildir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Eşitsizlikler (AYT) soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Eşitsizliğin iki tarafını x − 5 ile çarpabilir miyim?
Hayır, çünkü x − 5'in işaretini bilmiyorsun; negatifse eşitsizliğin yönü değişir. Her şeyi bir tarafa topla ve işaret tablosu kullan.
x² ≥ 0 gibi her zaman doğru bir ifade çarpan olarak gelirse ne yaparım?
Kökü olmayan ve hep pozitif olan çarpanlar (x² + 1 gibi) işareti etkilemez; tablodan çıkarabilirsin. x² gibi kökü olan çarpan ise çift katlı kök olarak kalır ve o noktada ifadeyi sıfır yapar.
Eşitsizlikler (AYT) konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.