Bir bakışta
- P(x) = B(x) · Q(x) + K(x) ve der K < der B.
- Bölen ikinci dereceden ise kalanı ax + b yaz; bölenin kökleriyle iki denklem kur.
- P(a) = 0 ⇔ x − a bir çarpan.
- ax³ + bx² + cx + d için kökler toplamı −b/a, kökler çarpımı −d/a.
- Rasyonel kök p/q ise p sabit terimi, q baş katsayıyı böler.
Konu nedir?
TYT'de "x − 2 ile bölümden kalan kaç?" sorusu tek bir yerine koymayla bitiyordu. AYT'de bölen x² + x − 2 olur ve kalan ax + b biçiminde bir ifade olur. Konunun kapsamı polinom bölmesi, kalan teoremi, çarpanlar ve kökler ile polinom denklemleridir. Bölmenin P(x) = B(x) · Q(x) + K(x) eşitliğini iyi anlayan öğrenci kalan ve kök sorularının çoğunu bu tek eşitlikle çözer.
Bilmen gerekenler
- Polinom bölmesi: P(x) = B(x) · Q(x) + K(x) ve der K < der B. Bölen birinci dereceden ise kalan sabittir; ikinci dereceden ise kalan en fazla birinci derecedendir (ax + b).
- Kalan teoremi: P(x)'in x − a ile bölümünden kalan P(a)'dır. İkinci dereceden bölende kalanı ax + b diye yaz, bölenin köklerini yerine koyarak a ve b'yi bul.
- Çarpanlar ve kökler: P(a) = 0 ise x − a bir çarpandır; tersine x − a çarpansa a bir köktür. (x − a)(x − b) ile tam bölünme için hem P(a) = 0 hem P(b) = 0 olmalıdır.
- Kök sayısı: n. dereceden bir polinomun en fazla n gerçek kökü vardır.
- Kökler toplamı ve çarpımı: P(x) = ax³ + bx² + cx + d için kökler toplamı −b/a, kökler çarpımı −d/a'dır.
- Rasyonel kök adayları: Tam katsayılı bir polinomun sadeleşmiş p/q biçimindeki rasyonel kökünde p sabit terimi, q baş katsayıyı böler. Adayları sırayla deneyerek bir kök yakalarsın.
- Polinom denklemleri: Bir kök bulunca polinomu x − kök ile bölüp dereceyi düşür, kalan ikinci dereceden denklemi çöz. Bu bölmeyi Horner yöntemiyle birkaç satırda yaparsın.
Sık yapılan hatalar
Sınavda en çok kaybettiren şey, ikinci dereceden bölende kalanı sabit sanmak. Bölen x² − 1 ise kalan ax + b'dir; tek bir sayı yazan öğrenci denklemi kuramaz.
- x + a ile bölümden kalan için x = a yazmak. Böleni sıfır yapan değer −a'dır.
- Üçüncü derecede kökler çarpımını d/a sanmak. İşaret eksidir: −d/a.
- Bölmeden sonra bölüm ile böleni çarpıp kalanı ekleyerek kontrol etmemek.
Nasıl çalışmalı?
Uzun bölmeyi ve Horner yöntemini elde birkaç kez yap ki bölmenin ne yaptığını gör; sonra kalan sorularında bölme yapmadan yerine koymaya geç. Bölen ikinci dereceden olduğunda yapacağın iş hep aynı: böleni çarpanlarına ayır, kalanı ax + b yaz, iki kökü yerine koy, iki bilinmeyenli denklemi çöz. Bunu beş altı soruda üst üste uygularsan refleks hâline gelir. Kök sorularında bulduğun kökü polinoma geri koyup sıfır verdiğini görmeden ilerleme.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
P(x) polinomunun x − 1 ile bölümünden kalan 3, x + 2 ile bölümünden kalan −6'dır. Buna göre P(x) polinomunun x² + x − 2 ile bölümünden kalan aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap A. x² + x − 2 = (x − 1)(x + 2) ikinci dereceden olduğu için kalan K(x) = ax + b. P(1) = a + b = 3 ve P(−2) = −2a + b = −6. Birinci denklemden ikinciyi çıkar: 3a = 9, a = 3 ve b = 0. Kalan 3x.
Kendini dene
Bir polinomun x² − 1 ile bölümünden kalan her zaman bir sabittir.
x³ − 6x² + 11x − 6 polinomunun kökleri toplamı 6'dır.
x³ + 2x² − 5x + 4 polinomunun kökleri çarpımı 4'tür.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Polinomlar (AYT) soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Kalanın derecesi en fazla kaç olabilir?
Kalanın derecesi her zaman bölenin derecesinden küçüktür. Bölen üçüncü dereceden ise kalan en fazla ikinci dereceden olur: ax² + bx + c.
Horner yöntemi ne zaman işe yarar?
Bölen x − a biçimindeyken hem bölümü hem kalanı aynı anda istiyorsan. Bir kökü bildiğin üçüncü dereceden bir polinomu ikinci dereceye indirmenin en hızlı yoludur.
Polinomlar (AYT) konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 6 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.