Bir bakışta
- ax + b = 0 (a ≠ 0) denkleminin tek çözümü x = −b/a'dır.
- Paydalı denklemde bütün terimleri paydaların EKOK'u ile çarp.
- Paydayı sıfır yapan değer çözüm olamaz.
- Katsayı 1 ise yerine koyma, katsayılar büyükse yok etme hızlıdır.
- x + y gibi bir ifade isteniyorsa önce denklemleri taraf tarafa topla.
Konu nedir?
3x + 5 = 20 ise x kaçtır? Cevap 5. Asıl beceri, aynı eşitliği sözel bir problemin içinden çıkarabilmektir. Denklem, içinde bilinmeyen bulunan bir eşitliktir; çözmek, eşitliği doğru yapan değeri bulmaktır. TYT'de birinci dereceden denklemler tek başına da sorulur, ama daha çok bütün problem türlerinin içinde gizli olarak karşına çıkar.
Bilmen gerekenler
- Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem: ax + b = 0 (a ≠ 0) biçimindedir ve tek çözümü x = −b/a'dır.
- Eşitliğin korunması: Eşitliğin iki tarafına aynı sayıyı ekleyebilir, çıkarabilir; iki tarafı sıfırdan farklı aynı sayıyla çarpabilir ya da bölebilirsin.
- Paydalı denklemler: Paydaların EKOK'u ile bütün terimleri çarparak paydalardan kurtul. Payda bilinmeyen içeriyorsa, paydayı sıfır yapan değer çözüm olamaz.
- Özel durumlar: Sadeleştirince 0 · x = 0 kalıyorsa her gerçek sayı çözümdür; 0 · x = 5 gibi bir eşitlik kalıyorsa çözüm yoktur.
- Denklem sistemleri: İki bilinmeyen için genellikle iki denklem gerekir. Yok etme yönteminde denklemleri uygun sayılarla çarpıp taraf tarafa toplayarak bir bilinmeyeni yok edersin; yerine koyma yönteminde bir bilinmeyeni çekip diğer denklemde yerine yazarsın.
- Kısa yol: Soru x ile y'yi ayrı ayrı değil de x + y gibi bir ifadeyi istiyorsa, denklemleri taraf tarafa toplamak ya da çıkarmak çoğu zaman doğrudan sonuca götürür.
Sık yapılan hatalar
- Paydaları yok ederken bir terimi EKOK ile çarpmayı unutmak (özellikle paydası olmayan terimi).
- Parantezin önündeki eksiyi içerideki bütün terimlere dağıtmamak: −(x − 3) = −x + 3.
- Eşitliğin diğer tarafına geçen terimin işaretini değiştirmemek.
- Bulunan x değerini soruda istenen ifadeye yerleştirmeden cevap vermek.
Nasıl çalışmalı?
Bulduğun değeri ilk denkleme koyup kontrol et; beş saniye sürer ve sınavda işlem hatasını yakalamanın en ucuz yoludur. Denklem sistemlerinde yöntemi katsayılara bakarak seç: bir bilinmeyenin katsayısı 1 ya da −1 ise yerine koyma, katsayılar büyükse yok etme. Bir hafta boyunca aynı soruları iki yöntemle de çöz ve hangisinin sana hızlı geldiğini gör. Paydalı denklemde EKOK ile çarparken her terimin altına küçük bir tik at; tiksiz terim kalmadıysa hiçbirini atlamamışsındır.
Sadeleştirince ne kalıyor?
| Kalan eşitlik | Çözüm | Örnek |
|---|---|---|
| ax = b (a ≠ 0) | Tek çözüm: x = b/a | 3x + 1 = 7 → 3x = 6 → x = 2 |
| 0 · x = 0 | Her gerçek sayı çözümdür | 2(x + 1) = 2x + 2 |
| 0 · x = b (b ≠ 0) | Çözüm yoktur | 3x + 1 = 3x + 5 |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
2x + 3y = 19 ve x − y = 2 olduğuna göre x · y çarpımı kaçtır?
Cevap E. İkinci denklemde x'in katsayısı 1, onu çek: x = y + 2. Birinci denklemde yerine yaz: 2(y + 2) + 3y = 19, 5y + 4 = 19, y = 3. Buradan x = 5 ve x · y = 15. Kontrol: 2 · 5 + 3 · 3 = 19 ve 5 − 3 = 2.
Kendini dene
−(x − 3) ifadesi −x − 3'e eşittir.
2(x + 1) = 2x + 2 denklemini her gerçek sayı sağlar.
3x + 1 = 3x + 5 denkleminin çözümü x = 0'dır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Denklem Çözme soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Yok etme mi, yerine koyma mı daha iyi?
Bir bilinmeyenin katsayısı 1 ya da −1 ise yerine koyma hızlıdır. Katsayılar büyükse denklemleri uygun sayılarla çarpıp yok etme yöntemini kullan.
Denklem Çözme konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.