Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Matematik · konu anlatımı

Permütasyon

Toplama ve çarpma kuralı, n!, P(n, r), tekrarlı ve dairesel permütasyon, yan yana olma soruları: TYT permütasyon anlatımı ve çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Art arda adımlar çarpılır, birbirini dışlayan seçenekler toplanır.
  • n farklı nesne n!, r tanesi P(n, r) = n! / (n − r)! biçimde sıralanır.
  • Özdeş nesne varsa: n! / (a! · b! …).
  • Çember etrafında diziliş: (n − 1)!.
  • Yan yana olacakları blok yap; blok içi dizilişle çarpmayı unutma.

Konu nedir?

Üç arkadaş bir banka kaç farklı biçimde oturabilir? Ali-Can-Ece, Ali-Ece-Can… elle sayınca 6 çıkar, kısa yolu 3! = 6'dır. Permütasyon, nesnelerin sıralı dizilişlerini saymanın yoludur. Konu sayma kurallarıyla başlar; düz, tekrarlı ve dairesel permütasyonla devam eder.

Bilmen gerekenler

  • Toplama kuralı: Birbirini dışlayan seçeneklerden yalnız biri yapılacaksa seçenek sayıları toplanır. 3 otobüs ya da 2 tren seferinden biri seçilecekse 3 + 2 = 5 yol var.
  • Çarpma kuralı: İş art arda adımlarla yapılıyorsa adımların seçenek sayıları çarpılır. Rakam sorularında önce kısıtlı basamağı doldur (ilk basamak 0 olamaz, sayı çift olmalı gibi).
  • Permütasyon: n farklı nesnenin tamamı n!, aralarından r tanesi P(n, r) = n! / (n − r)! farklı biçimde sıralanır.
  • Yan yana olma: Yan yana olacak nesneleri tek blok say, blokla birlikte bütün nesneleri sırala ve sonucu blok içindeki dizilişle çarp.
  • Yan yana olmama: Bütün dizilişlerden yan yana olanları çıkar ya da kısıtsız nesneleri dizip aralarındaki boşluklara yerleştir.
  • Tekrarlı permütasyon: n nesneden a tanesi kendi arasında, b tanesi kendi arasında özdeşse diziliş sayısı n! / (a! · b!) olur. ANKARA'da üç A olduğu için 6! / 3! = 120 diziliş vardır.
  • Dairesel permütasyon: n farklı nesne çember etrafına (n − 1)! biçimde dizilir; döndürünce aynı görünen dizilişler bir kez sayılır.

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en çok rakam sorularında kayıp yaşanır: 0, 1, 2, 3, 4 ile üç basamaklı sayı yazarken ilk basamağa 5 seçenek veren öğrenci 0'ı başa koymuş olur.

  • Blok yönteminde blok içindeki dizilişi (iki kişi için 2!) çarpmayı unutmak.
  • Tekrar eden harfleri farklı harf gibi saymak; KALEM ile ANKARA aynı yolla sayılmaz.
  • Yuvarlak masada n! kullanmak.

Nasıl çalışmalı?

Kâğıda basamak sayısı kadar kutu çiz ve her kutunun içine kaç seçenek kaldığını yaz. Önce kısıtlı kutuyu doldur, sonra kalanları. "Yan yana olsun" ve "yan yana olmasın" sorularını hep çift olarak çöz; ikincinin cevabı, birincisini bütün dizilişlerden çıkarınca gelir ve iki sorunun birbirini kontrol ettiğini görürsün. Formülden emin olmadığın bir durumda nesne sayısını 3'e indir, dizilişleri elle yaz ve formülün aynı sayıyı verip vermediğine bak.

Permütasyon türleri

DurumFormülÖrnek
n farklı nesnenin tamamı sıralanırn!4 kişi sıraya: 4! = 24
n nesneden r tanesi sıralanırP(n, r) = n! / (n − r)!5 kişiden başkan ve yardımcı: 20
Özdeş nesneler varn! / (a! · b! …)ANKARA: 6! / 3! = 120
Çember etrafında diziliş(n − 1)!5 kişi yuvarlak masaya: 4! = 24
k nesne yan yana olsun(n − k + 1)! · k!5 kişiden 2'si yan yana: 4! · 2! = 48

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

ELMAS kelimesinin harflerinin yerleri değiştirilerek anlamlı ya da anlamsız 5 harfli kelimeler yazılacaktır. E ve A harflerinin yan yana olmadığı kaç farklı kelime yazılabilir?

Kendini dene

KİTAP kelimesinin harfleriyle 5! = 120 farklı diziliş yazılır.

6 kişi yuvarlak bir masaya 6! = 720 farklı biçimde oturur.

Rakamları 0, 1, 2, 3 olan, rakamları farklı üç basamaklı 24 sayı yazılır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Permütasyon soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Permütasyon ile kombinasyonu nasıl ayırırım?

Seçtiğin kişilerin yerini değiştirince yeni bir durum oluşuyorsa (sıra, şifre, başkan-yardımcı) permütasyon; aynı grup kalıyorsa (takım, komite) kombinasyon kullan.

Yuvarlak masada neden (n − 1)! kullanılıyor?

Herkes bir sandalye sağa kaydığında masadaki komşuluklar değişmez, yani diziliş aynı kalır. Bir kişiyi sabitleyip kalan n − 1 kişiyi sıralayınca bu tekrarlar elenir.

Permütasyon konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.