Bir bakışta
- Saf madde = karışım miktarı · oran: %20'lik 300 g suda 60 g tuz var.
- Su eklenir ya da buharlaşırsa tuz miktarı değişmez.
- Tuz eklenince hem tuz hem toplam kütle aynı miktarda artar.
- Kütleler farklıysa oranların basit ortalaması alınmaz; ağırlıklı ortalama gerekir.
- Birleşen karışımın oranı her zaman iki oranın arasında kalır.
Konu nedir?
Çok tuzlu bir bardak suya su eklediğinde tuz kaybolmaz, yalnız seyrelir. Karışım sorularının çoğu bu gözleme dayanır ve tek bir soruyla açılır: hangi madde miktarı değişmiyor? Tuzlu su, şekerli su, alaşım ve farklı fiyatlı ürünleri karıştırma en sık görülen türlerdir; hepsinde karışımdaki saf madde miktarını ve oranını hesaplarsın.
Bilmen gerekenler
- Temel bağıntı: Saf madde miktarı = karışım miktarı · yüzde oran. %20'lik 300 g tuzlu suda 60 g tuz vardır.
- Saf maddenin korunması: Karışıma su eklenir ya da su buharlaştırılırsa tuz miktarı değişmez; yalnız toplam kütle ve oran değişir.
- İki karışımın birleşmesi: Yeni oran = (birinci karışımdaki madde + ikinci karışımdaki madde) / toplam kütle. Kütleler eşitse oranların basit ortalaması doğru sonucu verir; kütleler farklıysa ağırlıklı ortalama gerekir.
- Saf madde ekleme: Karışıma tuz eklenirse hem tuz miktarı hem toplam kütle aynı miktarda artar.
- Fiyat karışımları: Kilogram fiyatları farklı ürünler karıştırıldığında karışımın kilogram fiyatı = toplam tutar / toplam kilogramdır.
- Tablo yöntemi: Her karışım için "miktar – oran – saf madde" sütunlarından oluşan bir tablo kur; son satırda toplamları eşitle.
- Sonuç oranın sınırları: İki karışım birleştirildiğinde yeni oran, her zaman iki oranın arasında kalır. Bulduğun sonuç bu aralığın dışındaysa işlem hatası vardır.
Sık yapılan hatalar
- Su eklendiğinde tuz miktarının da arttığını sanmak.
- Farklı kütlelerdeki karışımların oranlarının basit ortalamasını almak.
- Saf madde eklenirken toplam kütleye eklemeyi unutmak.
- Soruda istenen eklenen miktar yerine son karışımın kütlesini işaretlemek.
Nasıl çalışmalı?
Soruyu okuyunca ilk iş korunan miktarı bul ve kâğıda yaz: "tuz = 60 g, değişmiyor". Çoğu soru bu satırdan sonra tek denkleme iner. İki karışım birleşiyorsa üç sütunlu tablo kur (miktar, oran, saf madde) ve son satırda saf maddeleri topla. Sonucu bulduğunda bir kez sınır kontrolü yap: %10'luk ve %30'luk karışımlar birleşince yeni oran 10 ile 30 arasında olmalı. Dışarıda kaldıysa bir işlemi yanlış yapmışsındır. Ağırlıklı ortalamayı, farklı kredili derslerin not ortalaması gibi tanıdık bir örnekle düşünmek de işini kolaylaştırır.
Ne değişir, ne kalır?
| İşlem | Tuz miktarı | Toplam kütle | Tuz oranı |
|---|---|---|---|
| Su eklemek | Değişmez | Artar | Azalır |
| Su buharlaştırmak | Değişmez | Azalır | Artar |
| Tuz eklemek | Artar | Artar | Artar |
| Karışımın bir kısmını dökmek | Azalır | Azalır | Değişmez |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Tuz oranı %20 olan 300 gram tuzlu suya kaç gram saf su eklenirse karışımın tuz oranı %15 olur?
Cevap A. Korunan madde tuzdur: 300 · 0,20 = 60 gram ve su eklenince değişmez. 60 gram tuzun %15 olması için karışımın 60 / 0,15 = 400 gram olması gerekir. Eklenecek su 400 − 300 = 100 gram. 400, son karışımın kütlesidir; soruyu dikkatsiz okuyan onu işaretler.
Kendini dene
%10'luk 100 g ve %30'luk 300 g tuzlu su karıştırılırsa yeni karışım %20'lik olur.
Tuzlu sudan bir miktar su buharlaşırsa tuz oranı artar.
Bir tuzlu su karışımına 10 g tuz eklenirse toplam kütle değişmez.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Karışım Problemleri soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Su buharlaşırsa oran nasıl değişir?
Tuz miktarı aynı kalır, toplam kütle azalır; bu yüzden tuz oranı artar. Yine "tuz / yeni kütle" eşitliğini kurarak çözersin.
Karışım Problemleri konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.