Bir bakışta
- Polinomda değişkenin bütün üsleri doğal sayıdır; 1/x, √x, x⁻² içeren ifade polinom değildir.
- Katsayılar toplamı P(1), sabit terim P(0).
- P(x)'in x − a ile bölümünden kalan P(a); x + a için P(−a).
- der(P · Q) = der(P) + der(Q).
- P(a) = 0 ise x − a bir çarpandır ve P(x) ona tam bölünür.
Konu nedir?
3x² − 5x + 2 bir polinomdur; x² + 1/x ise değildir. Fark üslerdedir: polinomda değişkenin üsleri doğal sayı olmak zorundadır. TYT'de bir ifadenin polinom olup olmadığı, derecesi, katsayıları, polinomlarla işlemler ve kalan bulma sorulur.
Bilmen gerekenler
- Tanım: P(x) = aₙxⁿ + … + a₁x + a₀ ifadesinde bütün üsler 0, 1, 2, … olmalıdır. x⁻¹, √x ya da 1/x içeren ifadeler polinom sayılmaz.
- Derece ve baş katsayı: En büyük üs derecedir; o terimin katsayısı baş katsayıdır. a₀ sabit terimdir.
- Katsayılar toplamı ve sabit terim: Katsayılar toplamı P(1), sabit terim P(0)'dır. P(x + 1)'in katsayılar toplamı istenirse x = 1 yazılır, yani P(2) hesaplanır.
- Polinom eşitliği: Aynı dereceli terimlerin katsayıları birbirine eşitse iki polinom eşittir.
- İşlemler: Toplama ve çıkarmada benzer terimler birleşir. Çarpımda dereceler toplanır: der(P · Q) = der(P) + der(Q).
- Kalan bulma: P(x)'in x − a ile bölümünden kalan P(a)'dır. ax + b ile bölümde ax + b = 0 yapan x = −b/a yerine yazılır.
- Çarpan: P(a) = 0 ise x − a, P(x)'in çarpanıdır; P(x) bu ifadeye tam bölünür.
Sık yapılan hatalar
Sınavda genelde şu tuzak kurulur: x + 2 ile bölümden kalan istenir ve şıklardan biri P(2)'dir. Bölen x + 2 ise sıfır yapan değer −2'dir; kalan P(−2).
- Katsayılar toplamı sorusunda x = 0, sabit terim sorusunda x = 1 yazmak. İkisini ters koymak çok yaygın.
- Derecesi sorulan ifadede gizli bir negatif ya da kesirli üs olup olmadığına bakmamak. x³ + 2√x bir polinom değildir.
- P(x + 1) ile P(x) + 1'i aynı sanmak.
Nasıl çalışmalı?
Kalan sorularının neredeyse tamamı tek bir yerine koymayla biter. Bu yüzden bölen her göründüğünde kendine "bunu sıfır yapan x ne?" diye sor ve cevabı bölenin hemen üstüne yaz. Elindeki bir polinom için P(0), P(1) ve P(−1)'i hesaplayıp ne anlattıklarını yorumla; P(1) + P(−1) toplamının çift dereceli terimlerin katsayılarının iki katı olduğunu kendin gör. AYT'ye hazırlanıyorsan polinom bölmesi ve kök soruları bu temelin üstüne kurulur.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
P(x) = x³ − 2x² + ax + 4 polinomunun x − 2 ile bölümünden kalan 10 olduğuna göre P(x) polinomunun katsayıları toplamı kaçtır?
Cevap A. x − 2'yi sıfır yapan değer 2, kalan P(2): 8 − 8 + 2a + 4 = 10, buradan a = 3. Katsayılar toplamı P(1) = 1 − 2 + 3 + 4 = 6. Şıklardaki 3, a'nın değeridir; soru katsayılar toplamını istiyor.
Kendini dene
P(x + 1) polinomunun katsayılar toplamı P(2)'dir.
P(x)'in x + 3 ile bölümünden kalan P(3)'tür.
P(x) = 2x³ + x − √x ifadesi 3. dereceden bir polinomdur.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Polinomlar (TYT) soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Sabit polinomun derecesi nedir?
Sıfırdan farklı bir sabit polinomun (ör. P(x) = 7) derecesi 0'dır. Sıfır polinomunun derecesi ise tanımsızdır.
İki değişkenli polinomun derecesi nasıl bulunur?
Her terimde değişkenlerin üslerini topla; en büyük toplam polinomun derecesidir. x²y³ + xy teriminde 2 + 3 = 5 olduğundan derece 5'tir.
Polinomlar (TYT) konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.