Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Matematik · konu anlatımı

Mantık

Önermeler, bağlaçlar, koşullu önerme ve niceleyiciler: TYT Matematik mantık anlatımı, doğruluk tablosu, sık karışan noktalar ve çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • p ⇒ q yalnız 1 ⇒ 0 durumunda yanlıştır; öncül yanlışsa sonuç ne olursa olsun doğrudur.
  • p ⇒ q ≡ p′ ∨ q: sadeleştirmede ilk yapılacak dönüşüm budur.
  • De Morgan: (p ∧ q)′ ≡ p′ ∨ q′ ve (p ∨ q)′ ≡ p′ ∧ q′.
  • p ⇒ q önermesine yalnız karşıt tersi (q′ ⇒ p′) denktir.
  • Olumsuzlamada "her" (∀) "en az bir" (∃) olur, "en az bir" de "her" olur.

Konu nedir?

"Yağmur yağarsa maç iptal olur." Bu cümle hangi durumda yalan olur? Mantık konusu tam olarak bu soruyla uğraşır. Doğru ya da yanlış olduğu kesin söylenebilen ifadelere önerme denir; önermeleri "ve", "veya", "ise" gibi bağlaçlarla birleştirince bileşik önerme elde edilir. Senden beklenen, bu bileşik önermelerin doğruluk değerini bulmak ve onları sadeleştirmektir.

Bilmen gerekenler

  • Önerme ve doğruluk değeri: Doğru önermenin değeri 1, yanlış önermenin değeri 0'dır. "Saat kaç?" gibi soru cümleleri ve "Bu film güzel." gibi kişiden kişiye değişen yargılar önerme sayılmaz.
  • Değil (′): p′, p'nin değerini tersine çevirir; (p′)′ = p.
  • Ve (∧): p ∧ q yalnız iki önerme de doğruysa doğrudur.
  • Veya (∨): p ∨ q yalnız iki önerme de yanlışsa yanlıştır.
  • Koşullu önerme (⇒): p ⇒ q yalnız p doğru, q yanlışken yanlıştır (1 ⇒ 0 ≡ 0). Sadeleştirmede en çok p ⇒ q ≡ p′ ∨ q denkliği işine yarar.
  • İki yönlü koşullu önerme (⇔): p ⇔ q, iki önermenin değeri aynıysa doğrudur.
  • De Morgan kuralları: (p ∧ q)′ ≡ p′ ∨ q′ ve (p ∨ q)′ ≡ p′ ∧ q′. Değil içeri girerken bağlaç da döner.
  • Karşıt, ters ve karşıt ters: p ⇒ q için karşıt q ⇒ p, ters p′ ⇒ q′, karşıt ters q′ ⇒ p′'dür. Önermenin kendisine denk olan yalnız karşıt terstir.
  • Niceleyiciler: ∀ "her", ∃ "en az bir (bazı)" demektir. Olumsuzlarken niceleyici de değişir: "her x için p(x)" önermesinin olumsuzu "en az bir x için p(x)′" olur.
  • Totoloji ve çelişki: Her durumda doğru olan bileşik önerme totolojidir (p ∨ p′); her durumda yanlış olan çelişkidir (p ∧ p′).

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en çok 0 ⇒ 0 ve 0 ⇒ 1 satırları karışır. Öncülü yanlış olan koşullu önerme her zaman doğrudur; yağmur yağmadıysa maçın oynanıp oynanmaması sözü bozmaz.

  • Niceleyicili önermeyi olumsuzlarken yalnız p(x)'i değilleyip "her"i "en az bir"e çevirmemek.
  • p ⇒ q ile karşıtı q ⇒ p'yi denk sanmak. "Kediyse hayvandır" doğru, "hayvansa kedidir" yanlış.
  • Uzun ifadelerde parantezi atlayıp bağlaçları soldan sağa okumak.

Nasıl çalışmalı?

Beş bağlacın doğruluk tablosunu bir kez kendi elinle çıkar; ezberlemek yerine her satırı günlük bir cümleyle sına. Sonra sadeleştirme sorularına geç ve her ⇒ gördüğünde onu p′ ∨ q'ya çevir, ardından De Morgan uygula. Sınavda genelde "bileşik önerme yanlışsa p, q, r kaçtır?" diye sorulur. Bu tür sorularda yanlış olma koşulu çok dar olduğu için (⇒ için tek satır, ∨ için tek satır) işe yanlıştan başla.

Bağlaçların doğruluk tablosu

p, qp ∧ qp ∨ qp ⇒ qp ⇔ q
1, 11111
1, 00100
0, 10110
0, 00011

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

p ⇒ q önermesi yanlış olduğuna göre aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?

Kendini dene

p yanlışsa p ⇒ q önermesi q'nun değerinden bağımsız olarak doğrudur.

p ⇒ q önermesi, karşıtı olan q ⇒ p önermesine denktir.

"Her öğrenci gözlüklüdür." önermesinin olumsuzu "Hiçbir öğrenci gözlüklü değildir." olur.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Mantık soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Öncülü yanlış olan koşullu önerme neden doğru sayılır?

"Yağmur yağarsa şemsiye alırım" diyen biri, yağmur yağmayan bir günde şemsiye alsa da almasa da sözünü bozmuş olmaz. Koşullu önerme yalnız koşul gerçekleşip sonuç gerçekleşmediğinde yanlıştır.

Karşıt tersi ne zaman kullanırım?

Bir koşullu önermeyi farklı biçimde yazman ya da iki önermenin denk olup olmadığına karar vermen gerektiğinde. p ⇒ q ile q′ ⇒ p′ her zaman aynı doğruluk değerini alır.

Mantık konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.