Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Fizik · konu anlatımı

Paralel Levhalar ve Sığa

Paralel levhalar arasında düzgün elektrik alan, kondansatör (sığaç), sığa, yük, depolanan enerji ve kondansatörlerin bağlanması: AYT Fizik konu anlatımı.

Bir bakışta

  • Sığa C = Q / V; paralel levhalı kondansatörde C = ε·A / d.
  • Levhalar arasındaki alan düzgündür: E = V / d.
  • Depolanan enerji ½·Q·V = ½·C·V² = Q² / (2·C).
  • Üretece bağlı kondansatörde V, üreteçten ayrılmış kondansatörde Q sabittir.
  • Paralel bağlamada sığalar toplanır; seride 1/C_eş = 1/C₁ + 1/C₂.

Konu nedir?

Fotoğraf makinesinin flaşı, pilin tek başına veremeyeceği kadar kısa ve güçlü bir ışık çakar. Bunu, önceden yük biriktirip bir anda boşaltan bir kondansatör (sığaç) sağlar.

Birbirine paralel iki iletken levha bir üretece bağlanınca levhalar eşit büyüklükte ve zıt işaretli yüklenir, aralarında düzgün bir elektrik alan oluşur. Bu düzenek yük ve enerji depolar. Sığa, kondansatörün belli bir gerilimde ne kadar yük biriktirebildiğini anlatır.

Bilmen gerekenler

  • Levhalar arasındaki alan: E = V / d; levhalar arasında her noktada aynı büyüklükte ve yöndedir, pozitif levhadan negatif levhaya yönelir.
  • Yüklü parçacık: Levhalar arasındaki q yüküne F = q·E kuvveti etki eder. Durgun hâlden bir levhadan diğerine giden yük q·V kadar kinetik enerji kazanır; bu değer d'ye bağlı değildir.
  • Sığa: C = Q / V, birimi farad (F). Paralel levhalı kondansatörde C = ε·A / d: levha alanı büyüdükçe sığa artar, aralık büyüdükçe azalır. Araya yalıtkan (dielektrik) konursa ε ve sığa artar.
  • Depolanan enerji: E_dep = ½·Q·V = ½·C·V² = Q² / (2·C).
  • Üretece bağlı kalırsa: V sabittir. Aralık artırılırsa C azalır, Q = C·V azalır, alan V / d azalır.
  • Üreteçten ayrılırsa: Q sabittir. Aralık artırılırsa C azalır, V = Q / C artar; alan değişmez.
  • Paralel bağlama: C_eş = C₁ + C₂; her birinin gerilimi aynıdır.
  • Seri bağlama: 1/C_eş = 1/C₁ + 1/C₂; her birinin yükü aynıdır.

Sık yapılan hatalar

Sınavda genelde kondansatör yüklendikten sonra üreteçten ayrılır, levhalar arası uzaklık değiştirilir ve gerilim, yük ya da alan sorulur. Bu durumda sabit kalan yüktür; gerilimin sabit kaldığını varsayan şık tuzaktır.

  • Kondansatör bağlama kurallarını dirençlerinkiyle aynı sanmak; kurallar tam tersidir.
  • Kazanılan kinetik enerjinin levhalar arası uzaklığa bağlı olduğunu düşünmek.
  • μF ve nF birimlerini farada çevirmeden hesap yapmak.

Nasıl çalışmalı?

Soruyu okuyunca ilk cümlen şu olsun: kondansatör üretece bağlı mı, ayrılmış mı? Bağlıysa V'yi, ayrılmışsa Q'yu yuvarlak içine al; bu büyüklük soru boyunca değişmez. Sonra C = ε·A / d ile sığadaki değişimi bul, ardından Q = C·V ile kalan büyüklüğe geç. Aşağıdaki tablo, aralık 2 katına çıktığında her büyüklüğe ne olduğunu gösterir. Aynı tabloyu levha alanının değiştiği ve araya yalıtkan konduğu durumlar için kendin doldur.

Levha aralığı 2 katına çıkarılınca

BüyüklükÜretece bağlı (V sabit)Üreteçten ayrılmış (Q sabit)
Sığa (C)Yarıya inerYarıya iner
Yük (Q)Yarıya inerDeğişmez
Gerilim (V)Değişmez2 katına çıkar
Levhalar arası alanYarıya inerDeğişmez
Depolanan enerjiYarıya iner2 katına çıkar

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Sığası 4 μF olan paralel levhalı bir kondansatör 12 V'luk üretece bağlanıp tamamen yükleniyor. Ardından üreteçten ayrılıyor ve levhalar arasındaki uzaklık 2 katına çıkarılıyor. Son durumda levhalar arasındaki potansiyel farkı kaç volttur?

Kendini dene

Levhalar arasına yalıtkan bir madde konursa kondansatörün sığası artar.

Seri bağlı kondansatörlerin eşdeğer sığası, sığaların toplamıdır.

Üreteçten ayrılmış kondansatörün levhaları uzaklaştırılırsa levhalar arasındaki gerilim artar.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Paralel Levhalar ve Sığa soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Kondansatörler nerelerde kullanılır?

Fotoğraf makinesi flaşı gibi kısa sürede yüksek enerji gereken yerlerde, elektronik devrelerde gerilim dalgalanmalarını yumuşatmak için ve dokunmatik ekranlarda kullanılır.

Paralel Levhalar ve Sığa konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.