Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Fizik · konu anlatımı

Isı, Sıcaklık ve Genleşme

Isı ile sıcaklık farkı, öz ısı, hal değişimi, ısıl denge ve katı, sıvı, gazlarda genleşme: TYT Fizik ısı, sıcaklık ve genleşme konu anlatımı ve örnek.

Bir bakışta

  • T(K) = t(°C) + 273; iki ölçekte 1 derecelik değişim eşittir.
  • Q = m·c·ΔT; öz ısı (c) ayırt edicidir, ısı sığası (m·c) ayırt edici değildir.
  • Hal değişiminde Q = m·L ve saf maddenin sıcaklığı sabit kalır.
  • Isıl dengede alınan ısı verilen ısıya eşittir.
  • Su 4 °C'ta en yoğundur; 0–4 °C arasında ısıtılınca hacmi küçülür.

Konu nedir?

Masada unuttuğun çay soğurken çevresindeki havayı biraz ısıtır; bir süre sonra çay ile oda aynı sıcaklığa gelir. Bu sıradan olayda konunun iki temel kavramı birlikte çalışır.

Sıcaklık, maddedeki taneciklerin ortalama hareket (kinetik) enerjisinin göstergesidir ve termometreyle ölçülür. Isı ise sıcaklık farkı yüzünden bir maddeden diğerine aktarılan enerjidir. Bu konuda ısı alışverişini, hal değişimini, ısıl dengeyi ve maddelerin ısınınca neden genleştiğini görürsün.

Bilmen gerekenler

  • Sıcaklık ölçekleri: T(K) = t(°C) + 273. Celsius ve Kelvin'de bir derecelik değişim eşittir.
  • Öz ısı: Q = m·c·ΔT. c, maddenin 1 g'ının sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısıdır ve ayırt edicidir. Isı sığası m·c'dir ve ayırt edici sayılmaz.
  • Hal değişimi: Q = m·L (L erime ya da buharlaşma ısısı). Saf madde hal değiştirirken sıcaklığı sabit kalır.
  • Erime ve donma aynı basınçta aynı sıcaklıkta gerçekleşir. Basınç ve safsızlık erime ve kaynama noktasını değiştirir.
  • Isıl denge: Isı kaybı yoksa alınan ısı = verilen ısı. Aynı maddeden karışımda T_denge = (m₁·T₁ + m₂·T₂) / (m₁ + m₂).
  • Isı aktarım yolları: İletim (özellikle katılarda), konveksiyon (akışkanlarda madde akışıyla), ışıma (boşlukta da olur).
  • Boyca genleşme: ΔL = L₀·λ·ΔT. Hacimce genleşme: ΔV = V₀·α·ΔT. Genleşme katsayısı maddeye özgüdür.
  • Suyun özel durumu: Su 0 °C ile 4 °C arasında ısıtılınca hacmi azalır; en büyük özkütlesine 4 °C'ta ulaşır.

Sık yapılan hatalar

Sınavda genelde farklı kütlelerdeki iki su karıştırılır ve şıklardan birinde iki sıcaklığın düz ortalaması durur. Kütleler eşit değilse o şık tuzaktır.

  • Isı ile sıcaklığı aynı şey sanmak.
  • Hal değişimi sırasında sıcaklığın yükselmeye devam ettiğini düşünmek.
  • Delikli bir levha ısıtılınca deliğin küçüleceğini sanmak; delik de levhayla birlikte genişler.

Nasıl çalışmalı?

Isıl denge sorusunda kâğıdı ikiye böl: solda ısı veren, sağda ısı alan madde. Her tarafa Q = m·c·ΔT, hal değişimi varsa Q = m·L yaz ve iki tarafı eşitle. Sıcaklık-zaman grafiğinde yatay kısımları "hal değişimi" diye işaretle; o aralıkta verilen ısı sıcaklığı yükseltmez, maddenin hâlini değiştirir. Genleşme sorularında ΔL = L₀·λ·ΔT bağıntısındaki üç çarpanı tek tek karşılaştır. İlk boyu uzun olan çubuk, katsayısı aynı olsa bile daha çok uzar.

Isı ile sıcaklık

ÖzellikIsıSıcaklık
TanımSıcaklık farkıyla aktarılan enerjiTaneciklerin ortalama kinetik enerjisinin göstergesi
BirimJoule (J), kalori (cal)Kelvin (K), santigrat derece (°C)
Ölçen araçKalorimetre kabıTermometre

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Sıcaklığı 80 °C olan 200 g su ile sıcaklığı 20 °C olan 400 g su ısıca yalıtılmış bir kapta karıştırılıyor. Kabın ısı alışverişi önemsiz olduğuna göre karışımın denge sıcaklığı kaç °C olur?

Kendini dene

Kaynayan suya ısı vermeye devam edilirse suyun sıcaklığı yükselmeye devam eder.

Ortasında delik olan metal bir levha ısıtılınca delik büyür.

Isı ile sıcaklık aynı birimle ölçülür.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Isı, Sıcaklık ve Genleşme soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Kışın göllerin yalnız yüzeyi neden donar?

Su 4 °C'ta en yoğundur. Yüzey 4 °C'ın altına soğudukça hafifler ve üstte kalır. Yüzeyde oluşan buz alttaki suyu yalıtır, dipteki su donmaz.

Isı, Sıcaklık ve Genleşme konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.