Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Fizik · konu anlatımı

Mıknatıslar ve Manyetizma

Mıknatıs kutupları, manyetik alan çizgileri, Dünya'nın manyetik alanı, akımın manyetik etkisi ve sağ el kuralı: TYT Fizik manyetizma konu anlatımı.

Bir bakışta

  • Aynı kutuplar iter, zıt kutuplar çeker; tek kutuplu mıknatıs yoktur.
  • Alan çizgileri dışarıda N'den S'ye, içeride S'den N'ye gider ve birbirini kesmez.
  • Pusulanın N ucu alanın yönünü gösterir; coğrafi kuzeyin yakınında manyetik güney kutbu vardır.
  • Düz telin alanı B = 2×10⁻⁷ · I / d; yönü sağ el kuralıyla bulunur.
  • Bobinin içine demir çekirdek konursa elektromıknatıs elde edilir.

Konu nedir?

Buzdolabı kapağındaki magnet ile yön bulmaya yarayan pusula aynı olayın iki yüzüdür. Mıknatıslar demir, nikel ve kobalt gibi maddeleri çeker; mıknatısın etkisini gösterdiği bölgeye manyetik alan denir. Pusula iğnesi de küçük bir mıknatıstır ve Dünya'nın manyetik alanında yön alır.

Bu konuda mıknatısların davranışını ve üzerinden akım geçen bir telin de manyetik alan oluşturduğunu görürsün. Elektromıknatıslar, zil ve hurda vinçleri bu bulgu sayesinde çalışır.

Bilmen gerekenler

  • Kutuplar: Her mıknatısın bir kuzey (N) ve bir güney (S) kutbu vardır. Aynı kutuplar iter, zıt kutuplar çeker.
  • Mıknatıs ikiye bölünürse her parça yine N ve S kutbu olan bir mıknatıs olur; tek kutuplu mıknatıs elde edilemez.
  • Manyetik alan çizgileri: Mıknatısın dışında N'den S'ye, içinde S'den N'ye yönelir. Kapalı eğrilerdir ve birbirini kesmez. Çizgilerin sık olduğu yerde alan şiddetlidir.
  • Manyetik alan vektörel bir büyüklüktür; sembolü B, birimi tesladır (T). Bir noktadaki alanın yönünü pusula iğnesinin N ucu gösterir.
  • Dünya'nın manyetik alanı: Dünya büyük bir mıknatıs gibi davranır; coğrafi kuzey kutbunun yakınında manyetik güney kutbu bulunur. Pusulanın N ucu bu yüzden kuzeyi gösterir.
  • Akımın manyetik etkisi: Akım taşıyan düz telin çevresinde tel ile eş merkezli çemberler biçiminde manyetik alan oluşur. Yönü sağ el kuralıyla bulunur: başparmak akım yönünü gösterirken kıvrılan dört parmak alanın yönünü gösterir.
  • Düz telin alanı akımla doğru, telden uzaklıkla ters orantılıdır: B = 2×10⁻⁷ · I / d.
  • Akım makarası (bobin): İçinden akım geçen sarımlar çubuk mıknatıs gibi davranır; içine demir çekirdek konursa elektromıknatıs elde edilir.

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en çok Dünya'nın kutupları karışır. Pusulanın N ucu kuzeyi gösterdiği için kuzeyde manyetik N kutbu olduğu sanılır. Zıt kutuplar birbirini çektiğinden coğrafi kuzeyin yakınında aslında manyetik güney kutbu vardır.

  • Mıknatısı ortadan bölünce kutupların birbirinden ayrıldığını düşünmek.
  • Alan çizgilerinin mıknatısın içinde de N'den S'ye gittiğini sanmak.
  • Sağ el kuralında başparmak ile dört parmağın görevini karıştırmak.

Nasıl çalışmalı?

Sağ el kuralını aklından değil, elinle uygula: sağ elinin başparmağını akım yönüne çevir, kıvrılan dört parmağın alanın döndüğü yönü gösterir. Kâğıt düzleminden içeri giren ve dışarı çıkan alanları ⊗ ve ⊙ işaretleriyle çizmeyi alışkanlık edin. Çubuk ve U mıknatısın alan çizgilerini birkaç kez kendin çiz; çizgilerin içeride S'den N'ye döndüğünü çizerken fark edersin. Düz telin alanında oranla düşün: akım 2 katına çıkarsa alan 2 katına çıkar, uzaklık 2 katına çıkarsa alan yarıya iner.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Mıknatıslar ve manyetik alanla ilgili, I. Manyetik alan çizgileri mıknatısın dışında N kutbundan S kutbuna doğrudur. II. Bir çubuk mıknatıs ortadan ikiye bölünürse parçalardan birinde yalnız N, diğerinde yalnız S kutbu kalır. III. Üzerinden akım geçen düz telin çevresinde tel ile eş merkezli çemberler biçiminde manyetik alan oluşur. yargılarından hangileri doğrudur?

Kendini dene

Çubuk mıknatıs ortadan bölünürse bir parçada yalnız N, diğerinde yalnız S kutbu kalır.

Akım taşıyan düz telden uzaklaştıkça manyetik alan zayıflar.

Manyetik alan çizgileri bazı noktalarda birbirini kesebilir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Mıknatıslar ve Manyetizma soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Elektromıknatısın kalıcı mıknatıstan farkı nedir?

Elektromıknatıs yalnız akım geçerken mıknatıslık gösterir. Akım artırılarak güçlendirilebilir, akımın yönü değiştirilerek kutupları ters çevrilebilir. Hurda vinçleri ve zil gibi aygıtlarda bu yüzden kullanılır.

Mıknatıslar ve Manyetizma konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.