Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Fizik · konu anlatımı

Bağıl Hareket

Bağıl hız, hareketli gözlemciye göre hareket, aynı ve zıt yönde giden araçlar, nehir ve akıntı problemleri: AYT Fizik bağıl hareket konu anlatımı ve örnek.

Bir bakışta

  • Bağıl hız: v_bağıl = v_cisim − v_gözlemci (vektörel).
  • Aynı yönde gidenler birbirini hızlar farkıyla, zıt yönde gidenler hızlar toplamıyla görür.
  • Nehirde v_yere = v_suya + v_akıntı.
  • Karşıya geçiş süresi t = genişlik / v_dik; akıntı hızı süreyi değiştirmez.
  • Kıyıya dik yönelen yüzücünün sürüklenmesi = v_akıntı · t.

Konu nedir?

Otoyolda seninle aynı hızla giden bir araba yanından hiç ayrılmıyormuş gibi görünür; karşı şeritten gelen araba ise bir anda geçip gider. İki arabanın yere göre süratleri aynı olabilir, ama sana göre hızları çok farklıdır.

Bir cismin hareketli bir gözlemciye göre hızına bağıl hız denir. Nehirde yüzen birinin hareketi de aynı fikrin vektörel bir uygulamasıdır: yüzücünün yere göre hızı, suya göre hızı ile akıntı hızının birleşimidir.

Bilmen gerekenler

  • Bağıl hız: Gözlemcinin gördüğü hız, yani cismin gözlemciye göre hızı: v_bağıl = v_cisim − v_gözlemci. İşlem vektörel yapılır.
  • Aynı doğrultuda: Aynı yönde giden araçlar birbirini hızlar farkı kadar, zıt yönde gidenler hızlar toplamı kadar hızla görür.
  • Farklı doğrultularda: Gözlemcinin hız vektörü ters çevrilip cismin hızına eklenir. Örneğin doğuya giden araçtaki gözlemci, aynı süratle kuzeye giden aracı kuzeybatıya gidiyor gibi görür.
  • Yağmur sorusu: Düşey yağan yağmur, hareketli araçtaki gözlemciye eğik geliyor gibi görünür.
  • Nehir problemleri: Yüzücünün ya da kayığın yere göre hızı, suya göre hızı ile akıntı hızının vektörel toplamıdır: v_yere = v_suya + v_akıntı.
  • Karşıya geçiş süresi: Yalnız hızın kıyıya dik bileşenine bağlıdır: t = genişlik / v_dik. Akıntı hızı bu süreyi değiştirmez.
  • Sürüklenme: Kıyıya dik yönelen yüzücü, akıntı yönünde v_akıntı · t kadar sürüklenir.
  • En kısa yoldan geçiş: Suya göre hız akıntı hızından büyükse yüzücü akıntıya karşı bir açıyla yönelerek tam karşıya çıkabilir.

Sık yapılan hatalar

Sınavda genelde yüzücünün karşı kıyıya varış süresi sorulur ve şıklardan biri bileşke hızla bölmekten gelir. Süreyi yalnız kıyıya dik hız belirler.

  • Bağıl hızda çıkarma sırasını ters kurmak, yani gözlemcinin hızından cismin hızını çıkarmak.
  • Akıntının karşıya geçiş süresini uzattığını sanmak.
  • Farklı doğrultulardaki hızları vektörel yerine sayısal olarak toplamak.

Nasıl çalışmalı?

Her soruda iki satır yaz: gözlemci kim, cisim kim. Ardından gözlemcinin hız okunu ters çevir ve cismin hız okunun ucuna ekle; bileşke, gözlemcinin gördüğü hızdır. Yağmur sorusunu bu yöntemle bir kez çizersen araba camındaki eğik izlerin nedenini de görürsün. Nehir sorularında hızı kıyıya dik ve kıyıya paralel iki bileşene ayır: süreyi dik bileşenden, sürüklenmeyi paralel bileşenden bul. Bu iki hesabı ayrı satırlarda tutmak, konudaki hataların çoğunu önler.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Akıntı hızının 3 m/s olduğu 120 m genişliğindeki bir nehirde, suya göre 4 m/s hızla yüzen bir yüzücü kıyıya dik yönelerek yüzmeye başlıyor. Yüzücü karşı kıyıya kaç saniyede ulaşır ve bu sürede akıntı yönünde kaç metre sürüklenir?

Kendini dene

Akıntı hızı artarsa kıyıya dik yönelen yüzücünün karşıya geçiş süresi uzar.

Zıt yönde 60 km/h ve 40 km/h hızla giden iki araç birbirini 100 km/h hızla görür.

Doğuya giden araçtaki gözlemci, aynı süratle kuzeye giden bir aracı kuzeybatıya gidiyor gibi görür.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Bağıl Hareket soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Akıntı hızı artarsa karşıya geçiş süresi değişir mi?

Yüzücü yine kıyıya dik yönelirse süre değişmez, yalnız sürüklenme miktarı artar. Akıntı kıyıya paralel olduğu için kıyıya dik hıza katkı yapmaz.

Bağıl Hareket konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.