Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Fizik · konu anlatımı

İş, Enerji ve Hareket

İş-enerji teoremi, kuvvet-yol grafiği, sürtünmeli yüzeylerde enerji, yay potansiyel enerjisi ve enerji korunumu: AYT Fizik iş, enerji ve hareket konu anlatımı.

Bir bakışta

  • İş-enerji teoremi: W_net = ΔEk = ½·m·v_son² − ½·m·v_ilk².
  • Kuvvet-yol grafiğinin altındaki alan yapılan işi verir.
  • Yay enerjisi Ep = ½·k·x²; x uzama ya da sıkışma miktarıdır.
  • Eğik düzlemde sürtünme kuvveti k·m·g·cos θ'dır.
  • Güç P = F·v; sabit hızlı araçta motor gücü sürtünme kuvveti × hızdır.

Konu nedir?

Bir kayakçının pistin dibine hangi hızla ulaşacağını bulmak için yolun her kıvrımını hesaplaman gerekmez. Başladığı yükseklik ve yol boyunca sürtünmeyle kaybettiği enerji yeter.

AYT'de iş ve enerji, hareket sorularını çözmenin çoğu zaman en kısa yoludur. Net kuvvetin yaptığı iş cismin kinetik enerjisini değiştirir; sürtünme yoksa mekanik enerji korunur. Böylece ivmeyi ya da süreyi bilmeden, yalnız başlangıç ve son durumlara bakarak sonuca ulaşırsın.

Bilmen gerekenler

  • İş-enerji teoremi: W_net = ΔEk = ½·m·v_son² − ½·m·v_ilk². Net iş pozitifse cisim hızlanır, negatifse yavaşlar.
  • Kuvvet-yol grafiği: Grafik ile yol ekseni arasındaki alan yapılan işi verir. Değişken kuvvetlerde bu yöntem kullanılır.
  • Sürtünmenin işi: Ws = −Fs·Δx; sürtünme her zaman mekanik enerjiyi azaltır ve ısıya dönüştürür.
  • Yay potansiyel enerjisi: Ep = ½·k·x². Yayı x kadar sıkıştırmak için yapılan iş bu enerjiye eşittir. Yay kuvveti F = k·x olduğundan F-x grafiği doğrudur ve altındaki üçgenin alanı ½·k·x²'yi verir.
  • Enerji korunumu: Ek₁ + Ep₁ = Ek₂ + Ep₂ + |W_sürtünme|. Yer çekimi ve yay enerjisini birlikte hesaba kat.
  • Eğik düzlemde sürtünme: Sürtünme kuvveti k·m·g·cos θ'dır; yaptığı iş bu kuvvet ile eğik düzlem boyunca alınan yolun çarpımıdır.
  • Güç: P = W / t = F·v. Sabit hızla giden aracın motor gücü, sürtünme kuvveti ile hızın çarpımına eşittir.

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en çok iş-enerji teoreminde hangi kuvvetlerin işinin yazılacağı karışır. Teorem net kuvvetin işinden söz eder: uygulanan kuvvetin işinin yanına sürtünmenin negatif işi de eklenir.

  • Yay enerjisinde x'in karesini almamak ya da yayın toplam boyunu kullanmak; x uzama ya da sıkışma miktarıdır.
  • Eğik düzlemde sürtünme kuvvetini k·m·g olarak almak.
  • Kinetik enerji farkı yerine hız farkının karesini almak.

Nasıl çalışmalı?

Her soruda başlangıç ve son noktayı işaretle ve tek bir denklem kur: ilk enerji = son enerji + kayıplar. Kayıp olarak sürtünme kuvveti ile kayılan yolun çarpımını yaz; eğik düzlemdeyse sürtünme kuvveti k·m·g·cos θ'dır. Kuvvet-yol grafiğinde alanı üçgen ve dikdörtgenlere böl ve her birini ayrı hesapla. Sonucu birimle sına: N ile m'nin çarpımı J vermelidir. Soru süre ya da ivme istiyorsa enerji yöntemini bırak ve Newton yasalarına geç.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Kütlesi 2 kg olan bir cisim, yatay bir düzlemde 10 m/s hızla kaymaya başlıyor. Cisim ile düzlem arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5 ve g = 10 m/s² olduğuna göre cisim duruncaya kadar kaç metre yol alır?

Kendini dene

Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş mekanik enerjiyi azaltır.

Yay 2 kat fazla sıkıştırılırsa depoladığı enerji 2 katına çıkar.

Net iş negatifse cisim yavaşlar.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda İş, Enerji ve Hareket soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Bir soruyu Newton yasalarıyla mı, enerjiyle mi çözmeliyim?

Soru süre ya da ivme istiyorsa Newton yasaları ve kinematik; yalnız hız, yükseklik ya da yol istiyorsa enerji yöntemi genellikle daha kısadır.

İş, Enerji ve Hareket konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.