Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Fizik · konu anlatımı

Madde ve Özellikleri

Özkütle ve karışımlar, dayanıklılık, adezyon, kohezyon, kılcallık ve yüzey gerilimi: TYT Fizik madde ve özellikleri konu anlatımı ve çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Özkütle d = m / V; aynı sıcaklık ve basınçta saf maddeler için ayırt edicidir.
  • Karışımda d = toplam kütle / toplam hacim; düz ortalama yalnız eşit hacimlerde doğrudur.
  • Eşit kütleli iki sıvının karışımı: d = 2·d₁·d₂ / (d₁ + d₂).
  • Boyutlar k katına çıkarsa dayanıklılık 1/k katına iner.
  • Adezyon kohezyondan büyükse sıvı kılcal boruda yükselir (su), küçükse alçalır (cıva).

Konu nedir?

Havlunun ucunu suya değdirdiğinde su kumaşın içinde yukarı tırmanır. Eski tip cıvalı termometrede ise cıva cam boruya tutunmaz, yüzeyi tümsek kalır. İki gözlemin ardında aynı soru vardır: sıvı molekülleri birbirini mi, kabın yüzeyini mi daha çok çeker?

Madde, kütlesi ve hacmi olan her şeydir. Bu konuda maddeyi tanımlayan ortak ve ayırt edici özellikleri, özkütle ve karışım hesaplarını, cismin boyutu değişince dayanıklılığın nasıl değiştiğini ve adezyon, kohezyon, kılcallık, yüzey gerilimi kavramlarını görürsün.

Bilmen gerekenler

  • Kütle ve hacim: Kütle madde miktarıdır (kg, g); hacim maddenin kapladığı yerdir (m³, cm³, L). İkisi de ayırt edici özellik sayılmaz.
  • Özkütle: d = m / V. Aynı sıcaklık ve basınçta saf maddeler için ayırt edici özelliktir. 1 g/cm³ = 1000 kg/m³.
  • Karışımın özkütlesi: d = (m₁ + m₂) / (V₁ + V₂). Eşit hacimli karışımda özkütle aritmetik ortalamadır; eşit kütleli karışımda d = 2·d₁·d₂ / (d₁ + d₂).
  • Kütle-hacim grafiği: Doğrunun eğimi özkütleyi verir; eğimi büyük olanın özkütlesi büyüktür.
  • Dayanıklılık: Kesit alanının hacme oranıyla orantılıdır. Aynı biçimdeki bir cismin boyutları k katına çıkarsa dayanıklılığı 1/k katına iner. Küçük canlıların kendi ağırlıklarına göre daha dayanıklı olması bundandır.
  • Kohezyon: Aynı tür moleküller arasındaki çekim. Adezyon: Farklı tür moleküller arasındaki çekim.
  • Kılcallık: Adezyon kohezyondan büyükse sıvı ince boruda yükselir (su–cam); kohezyon büyükse alçalır (cıva–cam). Su yüzeyi camda içe çukur, cıva yüzeyi tümsek olur.
  • Yüzey gerilimi: Sıvı yüzeyinin gergin bir zar gibi davranmasıdır. Sıcaklık artınca ve deterjan, sabun gibi maddeler eklenince azalır.

Sık yapılan hatalar

Sınavda genelde iki sıvı farklı hacimlerde karıştırılır ve şıklardan birinde iki özkütlenin düz ortalaması durur. O şık, hacimler eşitmiş gibi davranmaktan gelir.

  • Kütle ve hacmi ayırt edici özellik saymak.
  • Boyut büyüdükçe dayanıklılığın da arttığını sanmak; büyüyen cisimde hacim kesit alanından hızlı artar.
  • Kılcal yükselmede adezyon ile kohezyonun rolünü ters kurmak.

Nasıl çalışmalı?

Karışım sorularında formül hatırlamaya çalışma. Her sıvının kütlesini ayrı bul (m = d·V), kütleleri topla, toplam hacme böl. Bu üç adım eşit kütle, eşit hacim ve farklı hacim durumlarının hepsinde çalışır. Adezyon ve kohezyon için evde bakabileceğin örnekler topla: havlunun suyu çekmesi, yaprağın üstünde top gibi duran su damlası, dikkatle bırakılınca suyun üstünde duran ataş. Her birinin yanına hangi kuvvetin baskın olduğunu yaz. Dayanıklılık kuralını bir karınca ile bir filin taşıyabildiği yükü düşünerek aklında tut.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Özkütlesi 2 g/cm³ olan X sıvısından 30 cm³ ile özkütlesi 0,8 g/cm³ olan Y sıvısından 20 cm³ karıştırılıyor. Karışımda hacim değişimi olmadığına göre karışımın özkütlesi kaç g/cm³ olur?

Kendini dene

Aynı maddeden yapılmış büyük bir küpün özkütlesi, küçük küpünkinden büyüktür.

Suya deterjan eklemek yüzey gerilimini azaltır.

Bir cismin bütün boyutları 2 katına çıkarılırsa dayanıklılığı da 2 katına çıkar.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Madde ve Özellikleri soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Özkütle neden ayırt edici bir özelliktir?

Aynı sıcaklık ve basınçta bir saf maddenin kütlesi ile hacmi aynı oranda değişir. Oranları olan özkütle miktardan bağımsız kalır ve farklı maddeleri birbirinden ayırmaya yarar.

Madde ve Özellikleri konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.