Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Fizik · konu anlatımı

İş, Güç ve Enerji

İş ve güç, kinetik ve potansiyel enerji, mekanik enerjinin korunumu ve verim: TYT Fizik iş, güç ve enerji konu anlatımı, sık hatalar ve çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • İş W = F·Δx·cos α; kuvvet harekete dikse iş sıfırdır.
  • Güç P = W / t, birimi watt (J/s).
  • Ek = ½·m·v²: hız 2 katına çıkınca kinetik enerji 4 katına çıkar.
  • Ep = m·g·h; h, seçilen referans düzeyine göre yüksekliktir.
  • Sürtünme yoksa Ek + Ep sabittir; varsa kayıp sürtünmenin işine eşittir.

Konu nedir?

Ağır bir çantayı elinde tutup durakta beklemek seni yorar, ama fizik açısından çantaya hiç iş yapmamışsındır. Fizikte iş, bir kuvvetin cismi kendi doğrultusunda yer değiştirmesiyle yapılır; çanta yerinden oynamadıkça iş sıfırdır.

Enerji iş yapabilme yeteneğidir, güç ise işin ne kadar hızlı yapıldığını gösterir. Bu konudaki soruların çoğu "hangi enerji hangisine dönüştü?" sorusuyla çözülür; çoğu zaman ivmeyi ya da süreyi bulmak gerekmez.

Bilmen gerekenler

  • İş: W = F·Δx (kuvvet ile yer değiştirme aynı doğrultudaysa). Kuvvet hareketle α açısı yapıyorsa W = F·Δx·cos α. Birimi joule (J).
  • Kuvvet harekete dik ise iş yapılmaz; yatay yolda taşınan çantanın ağırlığı iş yapmaz.
  • Güç: P = W / t; birimi watt (W = J/s). Aynı işi daha kısa sürede yapan daha güçlüdür.
  • Kinetik enerji: Ek = ½·m·v². Hız 2 katına çıkarsa kinetik enerji 4 katına çıkar.
  • Çekim potansiyel enerjisi: Ep = m·g·h; h, seçilen referans düzeyine göre yüksekliktir.
  • Esneklik potansiyel enerjisi: Ep = ½·k·x² (k yay sabiti, x sıkışma ya da uzama miktarı).
  • Mekanik enerjinin korunumu: Sürtünme yoksa Ek + Ep sabittir. Sürtünme varsa kayıp, sürtünmenin yaptığı işe eşittir ve ısıya dönüşür.
  • Verim: Verim = (faydalı enerji / harcanan enerji) · 100. Gerçek makinelerde verim her zaman %100'den küçüktür.

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en çok, yatay yolda taşınan çantada yer çekiminin iş yapıp yapmadığı tartışılır. Ağırlık aşağı, hareket yataydır; kuvvet harekete dik olduğu için yaptığı iş sıfırdır.

  • Potansiyel enerjide yüksekliği referans düzeyinden ölçmemek ya da aynı soruda referansı değiştirmek.
  • Kinetik enerjide hızın karesini almamak; hız 2 katına çıkınca enerji 4 katına çıkar.
  • Gücü enerjiyle karıştırmak; güç, enerjinin zamana oranıdır.

Nasıl çalışmalı?

Enerji sorularında iki nokta seç: başlangıç ve son. Her nokta için kinetik enerjiyi, potansiyel enerjiyi ve varsa sürtünmeyle kaybolan enerjiyi alt alta yaz. Örnek sorudaki serbest düşen cisimde 20 m yükseklikteki 400 J'lük enerji, 5 m'de 100 J potansiyel ve 300 J kinetik olarak paylaşılır; toplam değişmez. Bu tabloyu her soruda kurarsan uzun hareket soruları tek bir denkleme iner. Güç sorularında dakika ve saati saniyeye çevirmeden bölme yapma. Verim sorusunda önce hangi enerjinin faydalı sayıldığını belirle.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Kütlesi 2 kg olan bir cisim yerden 20 m yükseklikten serbest bırakılıyor. Hava sürtünmesi önemsiz ve g = 10 m/s² olduğuna göre cisim yerden 5 m yükseklikteyken kinetik enerjisi kaç J olur?

Kendini dene

Duvarı bütün gücüyle iten ama yerinden oynatamayan kişi duvara iş yapmıştır.

Aynı işi yarı sürede yapan makinenin gücü 2 katıdır.

Gerçek bir makinenin verimi %100 olabilir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda İş, Güç ve Enerji soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Duvarı iten ama yerinden oynatamayan kişi iş yapmış olur mu?

Fiziksel anlamda hayır. Duvar yer değiştirmediği için kuvvetin yaptığı iş sıfırdır; kişinin yorulması kaslarında harcanan enerjiden kaynaklanır.

İş, Güç ve Enerji konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.