Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Fizik · konu anlatımı

Kuvvet ve Newton Yasaları

Kuvvet, serbest cisim diyagramı, eylemsizlik, dinamik ve etki-tepki yasaları ile sürtünme kuvveti: TYT Fizik Newton yasaları konu anlatımı ve örnek.

Bir bakışta

  • Net kuvvet sıfırsa cisim ya durur ya da sabit hızla doğrusal hareket eder.
  • F_net = m·a; ivme her zaman net kuvvetle aynı yöndedir.
  • Etki-tepki kuvvetleri eşit, zıt yönlüdür ve farklı cisimlere etki eder.
  • Kinetik sürtünme Fs = k·N; yatay düzlemde ek kuvvet yoksa N = m·g.
  • Sürtünme yüzeylerin cinsine ve dik tepkiye bağlıdır, temas alanına bağlı değildir.

Konu nedir?

Fren yapan otobüste öne doğru savrulursun, oysa seni kimse itmemiştir. Otobüs yavaşlarken bedenin eski hızıyla gitmeye devam eder. Newton'un birinci yasası tam bu gözlemi anlatır.

Kuvvet, bir cismin hareket durumunu ya da şeklini değiştirebilen etkidir; birimi newtondur (N) ve vektöreldir. Newton'un üç yasası kuvvet ile hareket arasındaki ilişkiyi kurar. AYT'deki bağlı cisimler, eğik düzlem ve asansör soruları da bu üç yasanın üzerine kurulur.

Bilmen gerekenler

  • Serbest cisim diyagramı: Cismi tek başına çiz ve üzerine etki eden bütün kuvvetleri ok olarak göster: ağırlık (G = m·g), yüzeyin tepki kuvveti (N), ip gerilmesi (T), sürtünme (Fs) ve uygulanan kuvvetler.
  • 1. yasa (eylemsizlik): Net kuvvet sıfırsa cisim duruyorsa durur, hareket ediyorsa sabit hızla doğrusal hareketini sürdürür.
  • 2. yasa (dinamik): F_net = m·a. İvme net kuvvetle aynı yöndedir.
  • 3. yasa (etki-tepki): İki cisim birbirine eşit büyüklükte, zıt yönlü kuvvet uygular. Bu kuvvetler farklı cisimlere etki ettiği için birbirini dengelemez.
  • Sürtünme kuvveti: Harekete ya da hareket eğilimine zıt yöndedir. Kinetik sürtünme Fs = k·N; yatay düzlemde ek kuvvet yoksa N = m·g.
  • Statik sürtünme: Cisim durgunken uygulanan kuvvet kadar oluşur; en büyük değerine ulaşınca cisim harekete geçer.
  • Sürtünme kuvveti yüzeylerin cinsine ve dik tepki kuvvetine bağlıdır; temas alanının büyüklüğü sonucu etkilemez.

Sık yapılan hatalar

Sınavda genelde sabit hızla giden bir cisim için "hareket yönünde net kuvvet vardır" yargısı verilir. Bu yargı yanlıştır; sabit hızda ivme, dolayısıyla net kuvvet sıfırdır.

  • Etki-tepki kuvvetlerini aynı cismin üzerinde gösterip birbirini götürdüğünü düşünmek.
  • Durgun cisme küçük bir kuvvet uygulanmışken sürtünmeyi yine k·N almak.
  • Sürtünmeyi hesaplarken kütleyi g ile çarpmayı atlamak.

Nasıl çalışmalı?

Soruyu okuduktan sonra hesaba geçmeden cismi bir kutu olarak çiz ve üzerine etki eden her kuvveti ekle: ağırlık aşağı, yüzeyin tepkisi yukarı, sürtünme harekete zıt. Sonra hareket yönünü pozitif seçip F_net = m·a yaz. Durgun cisimli sorularda ilk soru şudur: uygulanan kuvvet en büyük statik sürtünmeyi aşıyor mu? Aşmıyorsa cisim kımıldamaz, sürtünme uygulanan kuvvet kadardır ve ivme sıfırdır. Etki-tepki çiftlerini ayrı renkte çizmek, onları aynı cismin üzerinde toplama hatasını hemen gösterir.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Kütlesi 4 kg olan bir cisim yatay düzlemde 20 N büyüklüğünde yatay bir kuvvetle çekiliyor. Cisim ile düzlem arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25 ve g = 10 m/s² olduğuna göre cismin ivmesi kaç m/s² olur?

Kendini dene

Sabit hızla giden bir araca hareket yönünde net bir kuvvet etki eder.

Masadaki kitabın ağırlığı ile masanın kitaba uyguladığı tepki kuvveti bir etki-tepki çiftidir.

Durgun bir kutuya küçük bir kuvvet uygulanıp kutu kımıldamıyorsa statik sürtünme o kuvvete eşittir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Kuvvet ve Newton Yasaları soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

At arabayı çekiyorsa araba da atı aynı kuvvetle çekiyor; nasıl hareket ediyorlar?

Etki-tepki kuvvetleri farklı cisimlere etki eder. Sistemin hareket edip etmeyeceğini, atın yere uyguladığı kuvvete karşı yerin ata uyguladığı tepki ile sürtünmeler arasındaki fark belirler.

Kuvvet ve Newton Yasaları konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.