Bir bakışta
- Malazgirt (1071) Anadolu'nun kapılarını açtı; Miryokefalon (1176) Anadolu'yu kesin olarak Türk yurdu yaptı.
- İlk beylikler: Saltuklu, Mengücekli, Danişmentli, Artuklu ve Çaka.
- Antalya (1207) ve Sinop (1214) alınınca Akdeniz ve Karadeniz ticaretine açılındı.
- Yassıçemen (1230) Harzemşahlarla yapıldı; Moğollarla aradaki tampon kalktı.
- Kösedağ (1243) ile Anadolu Moğol egemenliğine girdi, beylikler dönemi başladı.
Konu nedir?
1071'de Malazgirt'te kapı açıldı, ama Anadolu'nun Türk yurdu olması bir yüzyıl daha sürdü. Ünite, Malazgirt'ten sonra kurulan ilk Türk beyliklerini, Türkiye Selçuklu Devleti'nin yükselişini ve Kösedağ'la gelen çöküşü anlatır. Kervansaraylar, Ahilik ve Mevlana gibi kültür başlıkları da sık sorulur.
Bilmen gerekenler
- İlk Türk beylikleri: Saltuklular (Erzurum), Mengücekliler (Erzincan, Divriği; Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası), Danişmentliler (Sivas, Tokat), Artuklular (Diyarbakır, Mardin, Hasankeyf), Çaka Beyliği (İzmir; Anadolu'daki ilk Türk donanması).
- Kuruluş: Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik merkezli kuruldu.
- I. Kılıç Arslan: I. Haçlı Seferi sırasında İznik kaybedildi, merkez Konya'ya taşındı.
- II. Kılıç Arslan: 1176 Miryokefalon zaferiyle Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan çıkarma umudu sona erdi; Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.
- Kıyılara açılma: I. Gıyaseddin Keyhüsrev 1207'de Antalya'yı, I. İzzeddin Keykavus 1214'te Sinop'u aldı. Böylece Akdeniz ve Karadeniz ticaretine katılındı.
- I. Alaeddin Keykubad: Devletin en parlak dönemidir. Alanya alındı, Kırım'daki Sudak'a sefer yapıldı. 1230 Yassıçemen Savaşı'nda Harzemşahlar yenildi; bu durum Moğollarla Selçuklular arasındaki tampon devletin ortadan kalkmasına yol açtı.
- Yıkılış süreci: II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Babai İsyanı (1240) devleti sarstı. 1243 Kösedağ yenilgisiyle Anadolu Moğol (İlhanlı) egemenliğine girdi ve beylikler dönemi başladı.
- Ekonomi: Kervansaraylar yapıldı, tüccarların zararı devlet tarafından karşılandı (ilk ticaret sigortası uygulamalarından biri olarak anılır). Esnaf ve sanatkârlar Ahilik teşkilatında örgütlendi.
- Kültür: Mevlana, Hacı Bektaş-ı Veli ve Yunus Emre Anadolu'nun manevi hayatını etkiledi. Medreseler, camiler, darüşşifalar ve kümbetler Selçuklu mimarisinin örnekleridir.
Sık yapılan hatalar
- Malazgirt ile Miryokefalon'un sonuçlarını takas etmek. Malazgirt "kapıyı açtı", Miryokefalon "evi tapuladı" diye düşünürsen bir daha karıştırmazsın.
- Yassıçemen'i Moğol savaşı sanmak. Karşı taraf Harzemşahlardır; Moğol tehlikesi bu savaşın dolaylı sonucudur.
- Antalya ve Sinop'u Alaeddin Keykubad'a yazmak. Keykubad'ın limanı Alanya'dır; Antalya ve Sinop ondan önceki iki sultanın fethidir.
Nasıl çalışmalı?
Türkiye haritası çıkar ve ilk beylikleri merkez şehirlerine yerleştir: Erzurum, Erzincan, Sivas, Diyarbakır, İzmir. Ardından Selçuklu'nun yönünü oklarla göster: İznik'ten Konya'ya, Konya'dan Antalya, Sinop ve Alanya'ya. Savaşlar için dört sütunlu küçük bir çizelge yap: yıl, sultan, karşı taraf, sonuç. Yorum sorularında en çok sonuç sütunu işine yarar, o sütunu kendi cümlelerinle doldur.
Zaman çizelgesi
- 1071Malazgirt Savaşı: Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı.
- 1176Miryokefalon: Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.
- 1207Antalya alındı; Akdeniz ticaretine açılındı.
- 1214Sinop alındı; Karadeniz ticaretine açılındı.
- 1230Yassıçemen: Harzemşahlar yenildi.
- 1243Kösedağ: Anadolu Moğol egemenliğine girdi.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Miryokefalon Savaşı (1176) ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevap D. Miryokefalon zaferiyle Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan çıkarma umudu sona erdi ve Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti; cevap D. A Malazgirt, B Kösedağ, C I. Haçlı Seferi, E Yassıçemen ile ilgilidir.
Kendini dene
Yassıçemen Savaşı Moğollara karşı yapılmıştır.
Çaka Beyliği Anadolu'daki ilk Türk donanmasını kurdu.
Antalya, I. Alaeddin Keykubad döneminde alındı.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Tarih: Türkiye Selçuklu Devleti soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Kösedağ Savaşı neden bir dönüm noktasıdır?
Bu yenilgiyle Türkiye Selçukluları Moğol (İlhanlı) egemenliğine girdi, merkezî otorite zayıfladı ve Anadolu'da beylikler dönemi başladı. Osmanlı Beyliği de bu ortamda ortaya çıktı.
Tarih: Türkiye Selçuklu Devleti konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.