Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Sosyal Bilimler · konu anlatımı

Tarih: Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi

İki dünya savaşı arası, II. Dünya Savaşı, Soğuk Savaş ve sonrası; Türk dış politikası ve çok partili hayat: TYT Tarih anlatımı ve zaman çizelgesi.

Bir bakışta

  • Atatürk dönemi dış politikası "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesine dayandı.
  • Montrö (1936) ile Boğazların yönetimi Türkiye'ye geçti.
  • Türkiye II. Dünya Savaşı'nda fiilen savaşmadı; BM kurucu üyesi olmak için savaşın sonunda savaş ilan etti.
  • Truman Doktrini ve Marshall Planı Türkiye'yi Batı'ya yaklaştırdı; NATO üyeliği 1952'de geldi.
  • Berlin Duvarı 1989'da yıkıldı, SSCB 1991'de dağıldı.

Konu nedir?

Ünite, Birinci Dünya Savaşı'nın bitiminden günümüze uzanan dönemi dünya ve Türkiye için yan yana anlatır. Dünyada bir şey olur, Türkiye bir tavır alır: Boğazlar için Montrö, savaşın sonunda Birleşmiş Milletler, Soğuk Savaş'ta NATO. Soruların çoğu bu eşleştirmeyi ya da olayların hangi döneme düştüğünü sorar.

Bilmen gerekenler

  • İki savaş arası dönem: Versay Antlaşması (1919) Almanya'yı ağır koşullara bağladı. Milletler Cemiyeti kuruldu; Türkiye 1932'de üye oldu. İtalya'da faşizm 1920'lerde iktidara gelmişti; 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'ndan sonra Almanya'da Nazizm güçlendi.
  • Atatürk dönemi dış politikası: "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesiyle barışçı bir politika izlendi. 1934 Balkan Antantı, 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi (Boğazlarda tam egemenlik), 1937 Sadabat Paktı imzalandı. Hatay 1939'da Türkiye'ye katıldı.
  • II. Dünya Savaşı (1939-1945): Almanya'nın Polonya'ya saldırısıyla başladı. Mihver Devletleri (Almanya, İtalya, Japonya) ile Müttefikler savaştı. ABD, Japonya'nın Pearl Harbor saldırısından sonra savaşa girdi; savaş Japonya'ya atılan atom bombalarıyla sona erdi.
  • Türkiye ve II. Dünya Savaşı: Türkiye savaşın büyük bölümünde tarafsız kaldı; savaşın sonunda Birleşmiş Milletler'in kurucu üyeleri arasında yer almak için Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etti.
  • Soğuk Savaş (1945-1991): ABD liderliğindeki Batı Bloku ile SSCB liderliğindeki Doğu Bloku arasında silahlanma ve nüfuz mücadelesi yaşandı. Truman Doktrini ve Marshall Planı (1947) ile Türkiye Batı'ya yaklaştı. NATO (1949) ve Varşova Paktı (1955) kuruldu.
  • Türkiye ve Soğuk Savaş: Türkiye Kore Savaşı'na asker gönderdi ve 1952'de NATO'ya üye oldu. 1962 Küba Füze Krizi'nin ardından Türkiye'deki Jüpiter füzeleri söküldü. 1964 Johnson Mektubu Türk-Amerikan ilişkilerini olumsuz etkiledi. 1974'te Kıbrıs Barış Harekâtı yapıldı; 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edildi.
  • İç politika: Demokrat Parti 1946'da kuruldu ve 1950 seçimleriyle iktidara geldi; böylece çok partili hayata kalıcı olarak geçildi.
  • Soğuk Savaş'ın sonu: 1989'da Berlin Duvarı yıkıldı, 1991'de SSCB dağıldı. Bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetleriyle Türkiye'nin siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkileri gelişti.
  • Küreselleşme: Soğuk Savaş sonrası dönemde bilgi ve iletişim teknolojileri, uluslararası ticaret ve bölgesel örgütler öne çıktı.

Sık yapılan hatalar

  • Montrö ile Lozan'ı karıştırmak. Lozan'da Boğazlar uluslararası bir komisyona bırakıldı; Montrö (1936) yönetimi Türkiye'ye verdi. Sırayı unutursan yıllara bak: önce 1923, sonra 1936.
  • Türkiye'nin II. Dünya Savaşı'nda cephede savaştığını sanmak. Savaş ilanı 1945'te, savaşın son aylarında ve BM üyeliği için yapıldı; Türk askeri cepheye gitmedi.
  • NATO'nun kuruluş yılını (1949) Türkiye'nin üyelik yılıyla (1952) karıştırmak. Arada Kore Savaşı var; Türkiye'nin Kore'ye asker göndermesi üyeliğin yolunu açan gelişmelerden biridir.

Nasıl çalışmalı?

Kâğıdı yatay olarak üç dilime böl: 1919-1939, 1939-1945, 1945-1991. Her dilimi ikiye ayır: üst yarıya dünyadaki olayları, alt yarıya Türkiye'nin buna verdiği cevabı yaz. Örneğin üstte "Marshall Planı", altta "Türkiye yardım aldı, Batı'ya yaklaştı". Böyle çalışınca örnek sorudaki gibi "hangisi Soğuk Savaş'ta yaşanmadı?" sorusunda olayı doğru dilime koyup hızlıca elersin.

Zaman çizelgesi

  1. 1929Dünya Ekonomik Buhranı başladı.
  2. 1934Balkan Antantı imzalandı.
  3. 1936Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı.
  4. 1939Hatay Türkiye'ye katıldı; II. Dünya Savaşı başladı.
  5. 1945II. Dünya Savaşı sona erdi; Birleşmiş Milletler kuruldu.
  6. 1952Türkiye NATO'ya üye oldu.
  7. 1962Küba Füze Krizi yaşandı.
  8. 1974Kıbrıs Barış Harekâtı yapıldı.
  9. 1989Berlin Duvarı yıkıldı.
  10. 1991SSCB dağıldı; Soğuk Savaş sona erdi.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Soğuk Savaş döneminde (1945-1991) yaşanmamıştır?

Kendini dene

Montrö Boğazlar Sözleşmesi Lozan'dan önce imzalanmıştır.

Türkiye Kore Savaşı'na asker gönderdi.

Demokrat Parti 1950 seçimleriyle iktidara geldi.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Tarih: Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Montrö Boğazlar Sözleşmesi neden önemlidir?

Lozan'da uluslararası bir komisyona bırakılan Boğazların yönetimi Montrö ile Türkiye'ye geçti ve Boğazlar bölgesinde asker bulundurma hakkı kazanıldı. Lozan'da tam çözülemeyen bir sorun böylece Türkiye lehine sonuçlandı.

Tarih: Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.