Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Sosyal Bilimler · konu anlatımı

Coğrafya: İklim Bilgisi

Atmosfer, sıcaklık, basınç ve rüzgârlar, nem ve yağış türleri, iklim tipleri ve Türkiye'deki üç iklim: TYT Coğrafya anlatımı ve örnek soru.

Bir bakışta

  • Hava durumu kısa süreli koşulları, iklim uzun yılların ortalamasını anlatır.
  • Rüzgâr yüksek basınçtan alçak basınca doğru eser.
  • Ekvator ve kutup basınçları termik, 30 ve 60 derece enlemlerindekiler dinamik kökenlidir.
  • Mutlak nem sabitken sıcaklık artarsa bağıl nem düşer.
  • Yağış türleri: konveksiyonel, orografik ve cephesel.

Konu nedir?

"Yarın yağmur yağacak" bir hava durumu cümlesidir; "Antalya'da kışlar ılık geçer" ise bir iklim cümlesi. Hava durumu kısa süreli atmosfer koşullarını, iklim geniş bir alanda uzun yıllar boyunca görülen ortalama koşulları anlatır. Ünitede iklimi oluşturan elemanları (sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem, yağış), onları etkileyen etkenleri ve dünyadaki iklim tiplerini çalışırsın.

Bilmen gerekenler

  • Atmosfer: Hava olaylarının büyük bölümü en alttaki katman olan troposferde gerçekleşir. Troposferin kalınlığı Ekvator'da kutuplardan fazladır.
  • Sıcaklığı etkileyen etkenler: Enlem (Güneş ışınlarının geliş açısı), yükselti (yükseldikçe sıcaklık azalır), denizellik ve karasallık, bakı, okyanus akıntıları ve rüzgârlar.
  • Basınç ve rüzgâr: Rüzgâr yüksek basınçtan alçak basınca doğru eser. Ekvator'daki alçak basınç ve kutuplardaki yüksek basınç termik (sıcaklığa bağlı), yaklaşık 30 derece enlemlerindeki yüksek basınç ve 60 derece enlemlerindeki alçak basınç ise dinamik kökenlidir.
  • Rüzgâr türleri: Sürekli rüzgârlar (alizeler, batı rüzgârları, kutup rüzgârları), mevsimlik rüzgârlar (musonlar), yerel rüzgârlar (meltemler, fön).
  • Nem: Havadaki su buharına nem denir. Mutlak nem havadaki su buharı miktarı, bağıl nem ise mevcut nemin taşınabilecek en fazla neme oranıdır. Sıcaklık artarken mutlak nem değişmezse bağıl nem düşer.
  • Yağış türleri: Isınan havanın yükselmesiyle konveksiyonel, nemli havanın dağ yamacı boyunca yükselmesiyle orografik, sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşmasıyla cephesel yağış oluşur.
  • İklim tipleri: Sıcak kuşakta Ekvatoral, Savan, Muson ve Çöl; ılıman kuşakta Akdeniz, Okyanusal, Karasal ve Step; soğuk kuşakta Tundra ve Kutup iklimleri.
  • Türkiye'de üç ana iklim: Akdeniz (yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı; maki), Karadeniz (her mevsim yağışlı; ormanlar), karasal (yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlı; bozkır).

Sık yapılan hatalar

  • Soru kökündeki "yarın", "bu hafta" gibi zaman ifadelerini kaçırıp hava durumunu iklim sanmak.
  • Termik ve dinamik basınç kuşaklarını karıştırmak. Ekvator'da hava ısınıp yükselir, kutupta soğuyup çöker; ikisi de sıcaklıkla ilgili olduğu için termiktir. 30 ve 60 derecedekiler hava hareketlerinden doğar.
  • Bağıl nemi yalnız su buharı miktarına bağlamak. Öğlen sıcaklık artınca havaya hiç su eklenmese bile bağıl nem düşer.

Nasıl çalışmalı?

Dünya haritasını önüne aç ve Ekvator'dan kutba doğru parmağınla in: Ekvatoral, Savan, Çöl, Akdeniz, Karasal, Tundra. Her durakta kendine dört soru sor: yaz nasıl, kış nasıl, yağış ne zaman, bitki örtüsü ne? Ardından Türkiye haritasında aynı işi üç iklim için yap. Soru metinlerinde "yazları kurak", "her mevsim yağışlı", "maki" gibi ifadelerin altını çiz; iklimi bu ifadelerden bulursun.

Türkiye'deki üç ana iklim

İklimYazKışDoğal bitki örtüsü
AkdenizSıcak ve kurakIlık ve yağışlıMaki
KaradenizSerin ve yağışlıIlık ve yağışlıOrman
KarasalSıcak ve kurakSoğuk ve kar yağışlıBozkır (step)

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Bir bölgede yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçmektedir. Doğal bitki örtüsü kısa boylu, kuraklığa dayanıklı ve yaz-kış yeşil kalan çalılardan oluşmaktadır. Bu bölgede aşağıdaki iklim tiplerinden hangisi görülür?

Kendini dene

Ekvator'daki alçak basınç dinamik kökenlidir.

Nemli hava dağ yamacı boyunca yükselince orografik yağış oluşur.

Troposfer kutuplarda Ekvator'dakinden daha kalındır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Coğrafya: İklim Bilgisi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Yükselti arttıkça sıcaklık neden azalır?

Atmosfer büyük ölçüde yeryüzünden yansıyan ısıyla ısınır. Yükseldikçe yerden uzaklaşılır ve hava seyrekleşir; ısı daha az tutulur ve sıcaklık düşer.

Coğrafya: İklim Bilgisi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.