Bir bakışta
- Altı ilke: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık; 1937'de anayasaya girdi.
- Saltanat 1 Kasım 1922'de, halifelik 3 Mart 1924'te kaldırıldı.
- Tevhid-i Tedrisat 1924, Medeni Kanun 1926, Harf İnkılabı 1928.
- Kadınlar 1930'da belediye, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı aldı.
- Devletçilikte devlet, özel sermayenin yetersiz kaldığı alanlarda ekonomiye girer.
Konu nedir?
1922 ile 1934 arasındaki on iki yılda saltanat ve halifelik kaldırıldı, alfabe değişti, medeni kanun yenilendi, herkes soyadı aldı. Atatürk inkılapları, Türk toplumunu çağdaş uygarlık düzeyine çıkarmak için devlet ve toplum hayatında yapılan köklü değişikliklerdir; Atatürk ilkeleri ise bu inkılapların dayandığı düşüncelerdir. TYT'de en sık sorulan, bir inkılabın hangi ilkeyle ilişkili olduğudur.
Bilmen gerekenler
- Altı ilke: Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık. Bu ilkeler 1937'de anayasaya girdi.
- Siyasi alanda: Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Ankara'nın başkent olması (13 Ekim 1923), Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923), halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924). Çok partili hayata geçiş denemeleri olarak Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) kuruldu.
- Hukuk alanında: 1926'da Türk Medeni Kanunu kabul edildi; kadın-erkek eşitliği yolunda büyük bir adım atıldı ve hukuk laikleşti.
- Eğitim ve kültür alanında: Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924) ile eğitim birleştirildi. 1928'de yeni Türk harfleri kabul edildi ve Millet Mektepleri açıldı. Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932) kuruldu; 1933'te üniversite reformu yapıldı.
- Toplumsal alanda: Şapka Kanunu (1925), tekke ve zaviyelerin kapatılması (1925), uluslararası takvim ve saat düzeninin kabulü (1925), ölçü birimlerinde metre ve kilogramın kabulü (1931), Soyadı Kanunu (1934). Kadınlar 1930'da belediye, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı.
- Ekonomi alanında: İzmir İktisat Kongresi (1923), aşar vergisinin kaldırılması (1925), Kabotaj Kanunu (1926), Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927) ve I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934).
- İlke-inkılap ilişkisi: Laiklik din ve devlet işlerinin ayrılmasıdır (halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, Medeni Kanun). Halkçılık ayrıcalıkların reddi ve kanun önünde eşitliktir (aşarın kaldırılması, Soyadı Kanunu, kadınlara siyasi haklar). Milliyetçilik millî birlik ve kültürü öne çıkarır (Türk Tarih ve Dil kurumları, Kabotaj Kanunu). Devletçilik, özel sermayenin yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomiye girmesidir (beş yıllık planlar).
Sık yapılan hatalar
- Bir inkılabı tek ilkeye hapsetmek. Medeni Kanun hem laiklik hem halkçılıkla ilişkilidir; soruda "doğrudan" kelimesi varsa en belirgin bağı ara.
- Tevhid-i Tedrisat ile Harf İnkılabı'nın yıllarını karıştırmak. Önce okullar birleşti (1924), dört yıl sonra harfler değişti (1928).
- Devletçiliği bütün ekonominin devlete ait olması diye anlamak. Teşvik-i Sanayi Kanunu gibi düzenlemelerle özel sektör desteklenmeye devam etti.
Nasıl çalışmalı?
Altı ilkeyi altı sütun başlığı yap ve inkılapları uygun sütunlara dağıt; birden fazla sütuna giren inkılapları renkli kalemle işaretle. Ayrıca bir yıl şeridi çiz: 1922'den 1937'ye kadar her yılın altına o yılın inkılaplarını yaz. 1925 sütununun ne kadar kalabalık olduğunu görmek bile "hangisi önce yapıldı" sorularında işine yarar. İlke-inkılap eşleştirmesini sesli yap: "Soyadı Kanunu, çünkü herkes eşit, yani halkçılık."
İlkeler ve örnek inkılaplar
| İlke | Özü | Örnek inkılaplar |
|---|---|---|
| Cumhuriyetçilik | Egemenliğin millete ait olması | Cumhuriyet'in ilanı, çok partili hayat denemeleri |
| Milliyetçilik | Millî birlik ve kültür | Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu, Kabotaj Kanunu |
| Halkçılık | Ayrıcalıkların reddi, kanun önünde eşitlik | Aşarın kaldırılması, Soyadı Kanunu, kadınlara siyasi haklar |
| Devletçilik | Özel sermayenin yetmediği alanda devletin ekonomiye girmesi | I. Beş Yıllık Sanayi Planı |
| Laiklik | Din ve devlet işlerinin ayrılması | Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, Medeni Kanun |
| İnkılapçılık | İnkılapların korunması, çağdaşlaşmanın sürmesi | Bütün inkılapları koruma altına alır |
Zaman çizelgesi
- 1 Kasım 1922Saltanat kaldırıldı.
- 29 Ekim 1923Cumhuriyet ilan edildi.
- 3 Mart 1924Halifelik kaldırıldı; Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi.
- 1925Şapka Kanunu; tekke ve zaviyeler kapatıldı; aşar kaldırıldı.
- 1926Türk Medeni Kanunu kabul edildi.
- 1928Yeni Türk harfleri kabul edildi; Millet Mektepleri açıldı.
- 1934Soyadı Kanunu; kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı.
- 1937Altı ilke anayasaya girdi.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Aşağıdaki inkılaplardan hangisi doğrudan laiklik ilkesiyle ilişkilendirilemez?
Cevap C. Aşar vergisinin kaldırılması köylünün vergi yükünü hafifleten ekonomik bir düzenlemedir ve daha çok halkçılık ilkesiyle ilgilidir; cevap C. Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, tekke ve zaviyelerin kapatılması ve Medeni Kanun din ile devlet işlerini ayıran laik düzenlemelerdir.
Kendini dene
Harf İnkılabı, Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile aynı yıl yapıldı.
Aşar vergisinin kaldırılması halkçılık ilkesiyle ilişkilidir.
Devletçilik, bütün ekonominin devlete ait olmasıdır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Tarih: Atatürk İlke ve İnkılapları soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
İnkılapçılık ilkesi diğer ilkelerden nasıl ayrılır?
İnkılapçılık, yapılan inkılapların korunmasını ve toplumun ihtiyaçlarına göre çağdaşlaşmanın sürdürülmesini ifade eder. Öteki ilkeleri geleceğe taşıyan güvence olarak düşünebilirsin.
Tarih: Atatürk İlke ve İnkılapları konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.