Bir bakışta
- Doğal bölge doğal özelliklere, beşeri bölge beşeri özelliklere göre belirlenir.
- Fonksiyonel bölge bir merkez ile onun etki alanıdır; limanın hinterlandı buna örnektir.
- Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesi 1941'deki Birinci Coğrafya Kongresi'nde belirlendi.
- Türkiye NATO'ya 1952'de girdi; AB ile ortaklık 1963 Ankara Anlaşması'yla başladı.
- KEİ Türkiye'nin öncülüğünde kuruldu; OPEC yalnız petrol ihracatçılarını toplar.
Konu nedir?
İzmir Limanı'na gelen yük yalnız İzmir'e gitmez; Manisa'ya, Uşak'a, hatta daha içerilere dağılır. Limanın etkilediği bu alan bir bölgedir, ama haritada çizgisi yoktur. Bölge, belirli özellikleri bakımından çevresinden ayrılan ve kendi içinde benzerlik gösteren alandır. Ünitenin ilk yarısı bölgelerin nasıl belirlendiğini, ikinci yarısı ülkelerin ortak amaçlar için kurduğu uluslararası örgütleri anlatır.
Bilmen gerekenler
- Doğal bölgeler: İklim, bitki örtüsü, yer şekilleri gibi doğal özelliklere göre belirlenir (Akdeniz iklim bölgesi, step bölgesi).
- Beşeri bölgeler: Nüfus, ekonomi, dil, din ve kültür gibi beşeri özelliklere göre belirlenir (sanayi bölgesi, tarım bölgesi).
- Fonksiyonel bölgeler: Bir merkez ile onun etki alanının oluşturduğu bölgedir; bir limanın hizmet verdiği hinterland ya da büyük bir kentin çevresini etkilediği alan buna örnektir.
- Bölge sınırları: Bölgeler arasındaki geçiş genellikle kademelidir; sınırlar belirleme ölçütüne göre değişir.
- Türkiye'nin coğrafi bölgeleri: 1941'de toplanan Birinci Coğrafya Kongresi'nde iklim, bitki örtüsü, yer şekilleri ve ekonomik etkinlikler dikkate alınarak yedi coğrafi bölge belirlendi.
- Birleşmiş Milletler (BM): 1945'te uluslararası barış ve güvenliği korumak amacıyla kuruldu. UNESCO, UNICEF, Dünya Sağlık Örgütü ve FAO gibi kuruluşlar BM sistemine bağlıdır.
- NATO: 1949'da kurulan askerî ve siyasi iş birliği örgütüdür; Türkiye 1952'de üye oldu.
- Avrupa Birliği (AB): Ekonomik bütünleşmeyle başlayıp siyasi bir birliğe dönüşmüştür. Türkiye 1963 Ankara Anlaşması ile ortaklık ilişkisi kurdu, 1999'da aday ülke oldu.
- Ekonomik iş birliği örgütleri: OECD (Türkiye kurucu üye), OPEC (petrol ihraç eden ülkeler), Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ; Türkiye'nin öncülüğünde kuruldu), D-8 (gelişmekte olan sekiz Müslüman ülke), Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT).
- Kültürel ve bölgesel örgütler: İslam İşbirliği Teşkilatı ve Türk Devletleri Teşkilatı (önceki adı Türk Konseyi).
Sık yapılan hatalar
- Fonksiyonel bölgeyi doğal bölgeyle karıştırmak. Soruda bir merkezden ve onun çevresine etkisinden söz ediliyorsa bölge fonksiyoneldir; iklim ya da yer şekli geçiyorsa doğaldır.
- OPEC'i genel bir ekonomi örgütü sanmak. Yalnız petrol ihraç eden ülkeleri bir araya getirir; Türkiye üye değildir.
- KEİ ile D-8'i karıştırmak. KEİ'yi coğrafya (Karadeniz), D-8'i ülke grubu (gelişmekte olan Müslüman ülkeler) birleştirir.
Nasıl çalışmalı?
Örgütler için küçük bir kimlik kartı hazırla: adı, kuruluş yılı (biliniyorsa), amacı, Türkiye'nin durumu. NATO kartında "1949 kuruldu, Türkiye 1952" gibi iki tarihin ayrı satırlarda durması karışıklığı önler. Bölge türleri için yaşadığın şehirden yola çık: şehrin iklim bölgesi doğal, sanayi bölgesi beşeri, öğrenci ve hasta çektiği çevre ilçeler fonksiyonel bölgedir. Kendi şehrinden kurduğun örnek, sınavda başka bir şehir sorulduğunda da işe yarar.
Uluslararası örgütler ve Türkiye
| Örgüt | Amaç | Türkiye |
|---|---|---|
| BM (1945) | Uluslararası barış ve güvenlik | Kurucu üye |
| NATO (1949) | Askerî ve siyasi iş birliği | 1952'de üye oldu |
| AB | Ekonomik ve siyasi bütünleşme | 1963 Ankara Anlaşması; 1999'da aday ülke |
| OECD | Ekonomik iş birliği ve kalkınma | Kurucu üye |
| KEİ | Karadeniz ülkeleri arasında ekonomik iş birliği | Öncülüğünde kuruldu |
| D-8 | Gelişmekte olan sekiz Müslüman ülkenin iş birliği | Kurucu üye |
| OPEC | Petrol ihraç eden ülkelerin ortak politikası | Üye değil |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Türkiye'nin öncülüğünde kurulan bu örgüt, Karadeniz çevresindeki ülkeler arasında ekonomik iş birliğini geliştirmeyi, ticareti ve ortak projeleri artırmayı amaçlar. Sözü edilen örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap D. Karadeniz çevresindeki ülkelerin ekonomik iş birliğini amaçlayan ve Türkiye'nin öncülüğünde kurulan örgüt KEİ'dir; cevap D. OPEC petrol ihracatçılarını, NATO askerî iş birliğini, D-8 gelişmekte olan Müslüman ülkeleri bir araya getirir.
Kendini dene
Türkiye NATO'nun kurucu üyelerindendir.
Bir limanın hinterlandı fonksiyonel bölgeye örnektir.
Bölgeler arasındaki sınırlar her zaman keskindir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Coğrafya: Bölgeler ve Uluslararası Örgütler soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Fonksiyonel bölgeye nasıl örnek verilir?
Bir merkezin çevresiyle kurduğu ilişkiyi düşün: bir kentin işçi, öğrenci ya da hasta çektiği alan, bir limanın mal aldığı ve gönderdiği art bölge fonksiyonel bölgeye örnektir.
Coğrafya: Bölgeler ve Uluslararası Örgütler konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.