Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Sosyal Bilimler · konu anlatımı

Felsefe: Felsefeyi Tanıma

Felsefe ne demek, felsefi düşünce hangi özellikleriyle bilimden ve sanattan ayrılır, bilgi türleri nelerdir: TYT Felsefe anlatımı ve örnek.

Bir bakışta

  • Felsefe "bilgelik sevgisi" demektir; varlık, bilgi ve değerler üzerine akılla düşünür.
  • Özellikleri: rasyonel, eleştirel, refleksif, sistemli, evrensel, birikimli.
  • Felsefi sorulara tek ve kesin cevap verilmez; her cevap yeni soru doğurur.
  • Bilim olguları deneyle doğrular; felsefe anlam ve değer sorularıyla ilgilenir.
  • Thales, arkheyi mitlere başvurmadan açıkladığı için ilk filozof sayılır.

Konu nedir?

Felsefe sözcüğü Yunanca "philo" (sevgi) ve "sophia" (bilgelik) sözcüklerinden gelir: bilgelik sevgisi. Filozof varlık, bilgi ve değerler hakkında akıl yoluyla, sistemli ve eleştirel biçimde düşünür. Bilgi, varlık ve ahlak felsefesi gibi sonraki üniteler bu ünitenin kavramlarıyla açılır; burada boşluk bırakırsan sonraki metin sorularında da zorlanırsın.

Bilmen gerekenler

  • Felsefi düşüncenin özellikleri: Akla dayanır (rasyonel), sorgular ve eleştirir (eleştirel), düşüncenin kendisi üzerine düşünür (refleksif), tutarlı ve sistemlidir, evrensel sorular sorar, bir filozofun düşünceleri öncekilerin üzerine kurulur (birikimli).
  • Kesinlik yoktur: Felsefede soruların tek ve kesin cevabı bulunmaz; her cevap yeni soruları doğurur. Felsefe bu yüzden dogmatik olamaz.
  • Bilgi türleri: Gündelik bilgi (deneyime dayalı, sistemsiz), bilimsel bilgi (deney ve gözleme dayalı, nesnel, kanıtlanabilir), dini bilgi (vahye ve inanca dayalı), sanat bilgisi (öznel, duygu ve sezgiye dayalı), teknik bilgi (pratik fayda sağlayan) ve felsefi bilgi.
  • Felsefe ve bilim: Bilim olgularla ilgilenir ve deneyle doğrular; felsefe olguların ötesindeki anlam ve değer sorularına yönelir.
  • İlk filozof: Thales, evrenin ana maddesini (arkhe) mitlere başvurmadan, akıl yoluyla açıklamaya çalıştığı için ilk filozof kabul edilir.
  • Felsefenin alanları: Bilgi, varlık, ahlak, sanat, din, siyaset ve bilim felsefesi. Her alan kendi temel sorusunu sorar; örneğin bilgi felsefesi "Doğru bilgi mümkün müdür?" diye sorar.

Sık yapılan hatalar

  • Refleksif ile eleştirel en sık karışan ikilidir. Eleştirel düşünen kişi bir görüşü sorgular; refleksif düşünen kişi kendi düşünme biçimini de masaya yatırır. Metinde "kendi varsayımlarını", "kendi kavramlarını" gibi ifadeler varsa cevap refleksifliktir.
  • Felsefi bilgiye "deneyle kanıtlanabilir" demek. Bu özellik bilimsel bilgiye aittir.
  • Metinde geçen filozof adına takılıp vurgulanan özelliği kaçırmak. Bu ünitede ad çoğu zaman yalnız süstür.

Nasıl çalışmalı?

Aynı nesneyi altı bilgi türüyle anlatmayı dene. Örnek olarak yağmuru al: "Yağmur yağınca yollar kayar" gündelik, "Su buharı yoğunlaşınca yağış olur" bilimsel, "Yağmur rahmettir" dini, bir yağmur şiiri sanat bilgisidir. Altısını yan yana yazınca farklar kendiliğinden belirginleşir. Soru metinlerinde ise önce hangi özelliğin anlatıldığını kendi cümlenle söyle, şıklara sonra bak.

Bilgi türleri karşılaştırması

Bilgi türüNeye dayanır?Belirgin özelliği
GündelikDeneyim ve yaşantıSistemsiz, kişiden kişiye değişebilir
BilimselDeney ve gözlemNesnel, kanıtlanabilir, sınanabilir
DiniVahiy ve inançİnanmayı esas alır
SanatDuygu ve sezgiÖznel, sanatçının bakışını yansıtır
TeknikPratik ihtiyaçFayda sağlar, araç gereç üretir
FelsefiAkıl ve eleştiriSistemli, refleksif, kesin sonuç iddia etmez

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Bir düşünür, savunduğu görüşü yeniden ele alır; bu görüşün dayandığı varsayımları, kullandığı kavramları ve kendi düşünme biçimini de sorgulamaktan çekinmez. Bu açıklamada felsefi düşüncenin hangi özelliği öne çıkmaktadır?

Kendini dene

Felsefi bilgi deneyle kanıtlanabilir.

Refleksiflik, düşüncenin kendi üzerine dönmesidir.

Bir filozofun görüşleri öncekilerden bağımsız olarak doğar.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Felsefe: Felsefeyi Tanıma soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Bu ünitede filozof adı ezberlemek gerekir mi?

Pek gerekmez; burada kavramlar ve özellikler sorulur. Filozof adları bilgi, varlık ve ahlak felsefesinde görüşleriyle birlikte öğrenilir.

Felsefe: Felsefeyi Tanıma konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.