Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Sosyal Bilimler · konu anlatımı

Tarih: Osmanlı Duraklama, Gerileme, Dağılma

Osmanlı duraklama, gerileme ve dağılma dönemleri: antlaşmalar, ıslahatlar, Tanzimat, Islahat ve Meşrutiyet: TYT Tarih anlatımı ve zaman çizelgesi.

Bir bakışta

  • 1699 Karlofça Antlaşması ile Osmanlı ilk büyük toprak kaybını yaşadı.
  • 1774 Küçük Kaynarca: Kırım bağımsız oldu, Osmanlı ilk kez savaş tazminatı ödemeyi kabul etti.
  • III. Selim Nizam-ı Cedit'i kurdu; Yeniçeri Ocağı'nı 1826'da II. Mahmud kaldırdı.
  • 1839 Tanzimat can, mal ve namus güvencesi verdi; 1856 Islahat gayrimüslimlere yeni haklar tanıdı.
  • 1876'da Kanun-i Esasi ile I. Meşrutiyet, 1908'de II. Meşrutiyet ilan edildi.

Konu nedir?

1683'te Viyana önünde başarısız kalan Osmanlı ordusu, on altı yıl sonra Karlofça'da ilk büyük toprak kaybını imzaladı. Ünite, 16. yüzyılın sonundan Birinci Dünya Savaşı'na kadar Osmanlı'nın güç kaybını ve bunu durdurmak için yapılan ıslahatları anlatır. Güncel ders kitaplarında dönem "Değişen Dünya Dengeleri Karşısında Osmanlı" ve "Uluslararası İlişkilerde Denge Stratejisi" başlıklarıyla da geçer. Antlaşma sayısı fazla olduğu için sorular genellikle antlaşma-sonuç eşleştirmesi üzerinden gelir.

Bilmen gerekenler

  • Duraklamanın nedenleri: Merkezî otoritenin zayıflaması, şehzadelerin sancağa çıkarılmaması, tımar sisteminin bozulması, yeniçeri isyanları, Coğrafi Keşiflerle ticaret yollarının değişmesi ve Amerika'dan gelen değerli madenlerin yol açtığı fiyat artışları.
  • Duraklama dönemi antlaşmaları: 1606 Zitvatorok ile Avusturya imparatoru protokolde Osmanlı padişahına denk sayıldı. 1639 Kasr-ı Şirin ile İran sınırı büyük ölçüde belirlendi. 1683 II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlığından sonra 1699 Karlofça Antlaşması'yla ilk büyük toprak kaybı yaşandı.
  • Islahat girişimleri: II. Osman yeniçeri ocağını değiştirmek istedi; IV. Murat sert önlemlerle düzeni sağlamaya çalıştı; Köprülüler döneminde kısa süreli bir toparlanma görüldü.
  • Gerileme dönemi: 1711 Prut zaferi, 1718 Pasarofça ve ardından Lale Devri (İbrahim Müteferrika'nın matbaası), 1739 Belgrad Antlaşması, 1774 Küçük Kaynarca (Kırım bağımsız oldu, Rusya Ortodokslar üzerinde koruyuculuk iddiasına zemin buldu, Osmanlı ilk kez savaş tazminatı ödemeyi kabul etti), 1792 Yaş. III. Selim Nizam-ı Cedit ordusunu kurdu.
  • Dağılma dönemi: Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik fikri isyanlara yol açtı; Sırp ve Yunan isyanları çıktı. II. Mahmud 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı. Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa isyanı Boğazlar sorununu uluslararası hâle getirdi.
  • Fermanlar ve anayasa: 1839 Tanzimat Fermanı ile can, mal ve namus güvencesi verildi; 1856 Islahat Fermanı gayrimüslimlere yeni haklar tanıdı; 1876'da Kanun-i Esasi ile I. Meşrutiyet ilan edildi; 1908'de II. Meşrutiyet ilan edildi.
  • Savaşlar: Kırım Savaşı (1853-1856), 93 Harbi (1877-1878), Trablusgarp Savaşı (1911-1912), Balkan Savaşları (1912-1913).
  • Fikir akımları: Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık devleti kurtarmanın yollarını aradı.

Sık yapılan hatalar

  • Karlofça ile Küçük Kaynarca'nın sonuçlarını takas etmek. Karlofça toprak kaybıdır; Küçük Kaynarca Kırım, Ortodokslar ve ilk tazminattır. Soruda Kırım'ın bağımsızlığı ya da Ortodokslar geçiyorsa Küçük Kaynarca'dasın.
  • Tanzimat ile Islahat fermanlarını tek belge sanmak. Aralarında on yedi yıl var; Islahat, Kırım Savaşı sonrasında gayrimüslimlere yönelik haklarla öne çıkar.
  • Yeniçeri Ocağı'nı III. Selim'e kaldırtmak. III. Selim yeni bir ordu kurdu ve bu yüzden tahtını kaybetti; ocağı 1826'da II. Mahmud kaldırdı.

Nasıl çalışmalı?

Antlaşmaları bir ip gibi sırala ve her düğüme tek kelimelik etiket as: Zitvatorok "denklik", Karlofça "ilk kayıp", Pasarofça "Lale Devri", Küçük Kaynarca "Kırım ve tazminat", Yaş "Kırım Rusya'ya". Ardından ıslahatları padişahlara göre grupla ve her birinin hangi sorunu çözmeye çalıştığını tek cümleyle yaz: ordu mu, hukuk mu, gayrimüslimler mi? Kronoloji soruları için bu ipi gözün kapalı sayabilecek hâle gel.

Zaman çizelgesi

  1. 1606Zitvatorok: Avusturya imparatoru Osmanlı padişahına denk sayıldı.
  2. 1683II. Viyana Kuşatması başarısız oldu.
  3. 1699Karlofça Antlaşması: ilk büyük toprak kaybı.
  4. 1718Pasarofça Antlaşması; ardından Lale Devri.
  5. 1774Küçük Kaynarca: Kırım bağımsız oldu, ilk savaş tazminatı.
  6. 1792Yaş Antlaşması: Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kabul edildi.
  7. 1826II. Mahmud Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı.
  8. 1839Tanzimat Fermanı ilan edildi.
  9. 1876Kanun-i Esasi ile I. Meşrutiyet ilan edildi.
  10. 1908II. Meşrutiyet ilan edildi.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Bir antlaşmayla ilgili şu bilgiler verilmiştir: I. Kırım bağımsız bir hanlık hâline gelmiştir. II. Rusya, Osmanlı ülkesindeki Ortodoksların koruyuculuğunu üstlenme iddiasına zemin bulmuştur. III. Osmanlı Devleti ilk kez savaş tazminatı ödemeyi kabul etmiştir. Bu bilgiler aşağıdaki antlaşmalardan hangisine aittir?

Kendini dene

Yeniçeri Ocağı III. Selim döneminde kaldırıldı.

Lale Devri'nde İbrahim Müteferrika'nın matbaası kuruldu.

Karlofça Antlaşması Rusya'ya Ortodokslar üzerinde koruyuculuk iddiası için zemin hazırladı.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Tarih: Osmanlı Duraklama, Gerileme, Dağılma soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Duraklama, gerileme ve dağılma dönemleri nasıl ayrılır?

Geleneksel ayrımda duraklama Karlofça'ya (1699), gerileme Yaş Antlaşması'na (1792) kadar sürer; dağılma 19. yüzyıl ve sonrasını kapsar. Ayrımı antlaşmalarla hatırlamak sıralama sorularında işini kolaylaştırır.

Tarih: Osmanlı Duraklama, Gerileme, Dağılma konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.