Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Sosyal Bilimler · konu anlatımı

Tarih: Osmanlı Kuruluş ve Yükselme

Osmanlı Beyliği'nin kuruluşu, Rumeli'ye geçiş, İstanbul'un fethi ve dünya gücü olma dönemi: TYT Tarih anlatımı, zaman çizelgesi ve örnek soru.

Bir bakışta

  • Orhan Bey döneminde 1353'te Çimpe Kalesi alınarak Rumeli'ye geçildi.
  • Niğbolu (1396) Haçlılara karşı zafer, Ankara (1402) Timur'a yenilgi ve Fetret Devri.
  • 1453'te İstanbul'un fethi Orta Çağ'ı kapattı.
  • Çaldıran'da Safeviler, Otlukbeli'nde Akkoyunlular yenildi.
  • Ridaniye (1517) ile halifelik Osmanlı'ya geçti; Mohaç (1526) ile Macaristan'ın büyük bölümü alındı.

Konu nedir?

Söğüt çevresinde Bizans sınırında küçük bir uç beyliği, iki buçuk yüzyıl sonra Viyana kapılarına dayanan bir dünya gücüne dönüştü. Ünite bu dönüşümü padişah padişah anlatır. Güncel ders kitaplarında dönem "Beylikten Devlete Osmanlı" ve "Dünya Gücü Osmanlı" başlıklarıyla da geçer. Sorular çoğunlukla savaş-sonuç eşleştirmesi ve kronoloji üzerinden gelir.

Bilmen gerekenler

  • Osman Bey: Kayı boyundan gelen Osmanlılar, Bizans sınırında gaza ve cihat anlayışıyla büyüdü. 1302 Koyunhisar (Bafeus) Savaşı Bizans'a karşı ilk büyük zaferdir.
  • Orhan Bey: Bursa alındı ve merkez yapıldı. 1329 Pelekanon Savaşı'nda Bizans yenildi. Karesioğulları Beyliği'nin alınmasıyla denizcilikte deneyim kazanıldı. 1353'te Çimpe Kalesi alınarak Rumeli'ye geçildi.
  • I. Murat: Edirne alındı. Sırpsındığı (1364) ve I. Kosova (1389) savaşlarıyla Balkanlarda ilerlendi.
  • Yıldırım Bayezid: 1396 Niğbolu'da Haçlı ordusu yenildi. 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilince Fetret Devri yaşandı; Çelebi Mehmed birliği yeniden sağladı.
  • II. Murat: 1444 Varna ve 1448 II. Kosova zaferleriyle Balkanlardaki Türk varlığı kalıcı hâle geldi.
  • Fatih Sultan Mehmed: 1453'te İstanbul fethedildi; Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı. 1473 Otlukbeli'nde Akkoyunlular yenildi.
  • Yavuz Sultan Selim: 1514 Çaldıran'da Safeviler yenildi. 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarıyla Memlükler yıkıldı; halifelik Osmanlı'ya geçti, Baharat Yolu'nun önemli merkezleri Osmanlı denetimine girdi.
  • Kanuni Sultan Süleyman: Belgrad (1521) ve Rodos (1522) alındı. 1526 Mohaç'la Macaristan'ın büyük bölümü alındı, 1529'da Viyana kuşatıldı. 1538 Preveze zaferiyle Akdeniz'de üstünlük sağlandı; 1555 Amasya Antlaşması ile Safevilerle barış yapıldı.
  • Sokullu Mehmed Paşa: Don-Volga ve Süveyş kanalı projeleri tasarlandı. 1571 İnebahtı'da donanma büyük kayıp verdi ama kısa sürede yenilendi.

Sık yapılan hatalar

  • Niğbolu ile Ankara'yı karıştırmak. Arada yalnız altı yıl var ve ikisi de Yıldırım dönemine ait; biri Haçlılara karşı zafer, öbürü Timur'a karşı yenilgi.
  • Halifeliği Mohaç'a bağlamak. Halifelik Mısır seferinin, yani Ridaniye'nin sonucudur; Mohaç Macaristan'la ilgilidir.
  • Çaldıran ile Otlukbeli'ndeki rakipleri ters yazmak. Otlukbeli'nde Fatih Akkoyunluları, Çaldıran'da Yavuz Safevileri yendi.

Nasıl çalışmalı?

Padişahları sırayla bir şeride diz ve altlarına savaşlarını yaz. Sonra aynı savaşları bir haritada renklerle işaretle: Balkanlar mavi, Doğu kırmızı, Akdeniz yeşil, Mısır sarı. Harita, "Osmanlı hangi dönemde hangi yöne yöneldi?" sorusunu tek bakışta cevaplar. Her savaş için tek satırlık sonuç cümlesini kendin yaz; kitaptaki cümleyi kopyalamak yerine kendi sözcüklerini kullan.

Zaman çizelgesi

  1. 1299Osmanlı Beyliği'nin kuruluşu.
  2. 1353Çimpe Kalesi alındı; Rumeli'ye geçildi.
  3. 1389I. Kosova Savaşı: Balkanlarda ilerleme sürdü.
  4. 1396Niğbolu: Haçlı ordusu yenildi.
  5. 1402Ankara Savaşı: Timur'a yenilgi, Fetret Devri başladı.
  6. 1453İstanbul'un fethi: Orta Çağ kapandı.
  7. 1514Çaldıran: Safeviler yenildi.
  8. 1517Ridaniye: Memlükler yıkıldı, halifelik Osmanlı'ya geçti.
  9. 1526Mohaç: Macaristan'ın büyük bölümü alındı.
  10. 1538Preveze: Akdeniz'de üstünlük sağlandı.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Ridaniye Savaşı (1517) sonucunda yaşanan gelişmelerle ilgili aşağıdakilerden hangileri doğrudur? I. Halifelik Osmanlı Devleti'ne geçti. II. Baharat Yolu'nun önemli merkezleri Osmanlı denetimine girdi. III. Macaristan'ın büyük bölümü Osmanlı topraklarına katıldı.

Kendini dene

Halifelik Osmanlı'ya Mohaç Savaşı sonucunda geçmiştir.

Ankara Savaşı'ndan sonra Osmanlı'da Fetret Devri yaşandı.

Preveze Deniz Savaşı ile Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü kuruldu.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Tarih: Osmanlı Kuruluş ve Yükselme soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Fetret Devri neden önemlidir?

Ankara Savaşı'ndan sonra Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında yaşanan taht mücadelesidir. Osmanlı bu dönemde dağılma tehlikesi atlattı; merkezî otoritenin ve veraset sisteminin önemini gösterdiği için yorum sorularında kullanılır.

Tarih: Osmanlı Kuruluş ve Yükselme konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.