Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Sosyal Bilimler · konu anlatımı

Felsefe: Varlık Felsefesi

Varlık var mı, özü ne, değişir mi? Arkhe arayışı, idealizm, materyalizm, düalizm ve oluş görüşleri: TYT Felsefe anlatımı, tablo ve örnek.

Bir bakışta

  • Ontoloji var olanı var olan olarak inceler: Varlık var mı, özü ne, değişir mi?
  • Arkhe: Thales su, Anaksimenes hava, Herakleitos ateş, Anaksimandros apeiron, Pythagoras sayı.
  • Herakleitos sürekli oluşu, Parmenides tek ve değişmez varlığı savunur.
  • İdealizmde öz düşünce ya da ruh, materyalizmde maddedir; Descartes iki töz kabul eder.
  • Sartre'a göre insanda varoluş özden önce gelir.

Konu nedir?

Thales'e "Her şey nedir?" diye sorsaydın "su" derdi; Demokritos "atom", Platon "idea" cevabını verirdi. Varlık felsefesi (ontoloji) var olanı var olan olarak inceler ve üç soru etrafında döner: Varlık var mıdır? Varlığın özü nedir? Varlık değişir mi? Ünitede bu sorulara verilen cevapları ve kimin hangi cevabı verdiğini öğrenirsin.

Bilmen gerekenler

  • Temel kavramlar: Varlık, yokluk, oluş (değişim), töz (kendi başına var olan), mahiyet (bir şeyin ne olduğu), gerçek varlık ve düşünce varlığı.
  • Arkhe arayışı: İlk filozoflar evrenin ana maddesini aradı: Thales'e göre su, Anaksimenes'e göre hava, Herakleitos'a göre ateş, Anaksimandros'a göre sınırsız ve belirsiz olan (apeiron), Pythagoras'a göre sayı, Empedokles'e göre dört unsur (su, hava, toprak, ateş).
  • Varlık yoktur görüşü (nihilizm): Gorgias'a göre hiçbir şey yoktur; olsaydı bilinemezdi, bilinseydi başkasına aktarılamazdı.
  • Oluş ve değişmezlik: Herakleitos'a göre evrende her şey sürekli değişir, kalıcı olan değişimin kendisidir. Parmenides'e göre gerçek varlık tek, değişmez ve hareketsizdir; değişim duyuların yanılgısıdır.
  • İdealizm: Varlığın özü düşünce ya da ruhtur. Platon'a göre gerçek varlık idealar dünyasıdır, gördüğümüz dünya onun gölgesidir. Berkeley'e göre "var olmak algılanmaktır". Hegel'e göre varlık mutlak ruhun (tinin) gelişimidir.
  • Materyalizm: Varlığın özü maddedir. Demokritos'a göre her şey bölünemeyen atomlardan oluşur; Marx diyalektik materyalizmi savunur.
  • Düalizm: Descartes'a göre iki ayrı töz vardır: düşünen töz (ruh) ve yer kaplayan töz (madde).
  • Varoluşçuluk: Sartre'a göre insanda varoluş özden önce gelir; insan kendini kendi seçimleriyle oluşturur.
  • Yeni ontoloji: Nicolai Hartmann varlığı inorganik, organik, psişik (ruhsal) ve tinsel katmanlar hâlinde açıklar.

Sık yapılan hatalar

  • Herakleitos ile Parmenides'i ters hatırlamak. Küçük bir hile: Herakleitos'un arkhesi ateştir ve ateş hiç durmaz; değişimi savunan odur.
  • Berkeley'i maddeci sanmak. "Var olmak algılanmaktır" cümlesi varlığı zihne bağlar, bu da idealizmdir.
  • Platon'u "iki dünya" kurduğu için düalist saymak. Soruda iki ayrı töz (ruh ve madde) vurgusu varsa Descartes'ı düşün.

Nasıl çalışmalı?

Bir sayfayı üç sütuna ayır ve başlıkları "madde", "düşünce", "ikisi" yap. Filozofları uygun sütuna yerleştir; Herakleitos, Parmenides ve Gorgias için alta ayrı bir satır aç, çünkü onlar başka bir soruya (değişim ve varlığın varlığı) cevap verir. Her filozofun yanına onun sesiyle tek bir cümle yaz: "Aynı ırmakta iki kez yıkanılmaz", "Var olmak algılanmaktır". Metin sorularında bu cümlelerin bir benzerini ararsın.

Varlık sorusuna verilen cevaplar

GörüşVarlık hakkında iddiaTemsilci
NihilizmVarlık yokturGorgias
OluşHer şey sürekli değişirHerakleitos
DeğişmezlikVarlık tek, değişmez ve hareketsizdirParmenides
İdealizmÖzü düşünce, ruh ya da ideadırPlaton, Berkeley, Hegel
MateryalizmÖzü maddedirDemokritos, Marx
DüalizmDüşünen töz ve yer kaplayan tözDescartes
Varoluşçulukİnsanda varoluş özden önce gelirSartre
Yeni ontolojiVarlık katmanlardan oluşurNicolai Hartmann

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Bir düşünüre göre doğada kalıcı ve durağan hiçbir şey yoktur. Bugün gördüğümüz ırmak, yarın aynı ırmak değildir; çünkü suları akıp gitmiş, yerine yenileri gelmiştir. Evrende sürekli olan tek şey bu değişimin kendisidir. Bu düşünürün görüşü aşağıdakilerden hangisine en yakındır?

Kendini dene

Berkeley'e göre var olmak algılanmaktır.

Parmenides'e göre evrende her şey sürekli değişir.

Demokritos varlığın özünü bölünemeyen atomlarda görür.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Felsefe: Varlık Felsefesi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Arkhe nedir, neden önemlidir?

Arkhe, ilk filozofların evrenin kendisinden oluştuğunu düşündükleri ana maddedir. Bu arayışla evren ilk kez mitlerle değil akılla açıklanmaya başlandı; felsefenin doğuşu da buna bağlanır.

Felsefe: Varlık Felsefesi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.