Bir bakışta
- Türkiye'de ilk modern nüfus sayımı 1927'de yapıldı; 2007'den beri ADNKS kullanılıyor.
- Tabanı geniş piramit genç nüfusu, tabanı dar piramit yaşlanan nüfusu gösterir.
- Fizyolojik yoğunlukta pay toplam nüfus, tarımsal yoğunlukta tarımla geçinen nüfustur.
- Göç, göç veren yerin itici ve göç alan yerin çekici etkenleriyle açıklanır.
- 1961'de Almanya ile iş gücü anlaşması imzalandı ve yurt dışına işçi göçü başladı.
Konu nedir?
Mısır'ın nüfusunun neredeyse tamamı Nil boyunca dar bir şeritte yaşar; ülkenin geri kalanı büyük ölçüde çöldür. Bu tek örnek, ünitenin üç başlığını birden gösterir: nüfusun dağılışını belirleyen etkenler, yoğunluk hesaplarının neden birden fazla olduğu ve insanların neden yer değiştirdiği. Nüfus coğrafyası insan sayısını, yeryüzüne dağılışını ve göç hareketlerini inceler.
Bilmen gerekenler
- Nüfus sayımları: Türkiye'de ilk modern nüfus sayımı 1927'de yapıldı. 2007'den bu yana nüfus, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi ile her yıl belirlenmektedir.
- Nüfus artışı: Doğum ve ölüm oranları arasındaki fark ile göçler belirler. Sağlık hizmetlerindeki gelişme ölüm oranlarını düşürür; kentleşme ve eğitim düzeyinin artması doğum oranlarını azaltır.
- Nüfus piramitleri: Tabanı geniş piramit genç nüfusu ve yüksek doğum oranını, tabanı dar piramit yaşlanan nüfusu ve düşük doğum oranını gösterir.
- Nüfus yoğunluğu: Aritmetik yoğunluk toplam nüfusun yüz ölçümüne, fizyolojik yoğunluk toplam nüfusun tarım alanına, tarımsal yoğunluk tarımla geçinen nüfusun tarım alanına oranıdır.
- Dağılışı etkileyen etkenler: Doğal etkenler (iklim, yer şekilleri, su kaynakları, toprak verimi) ve beşeri etkenler (sanayi, ulaşım, ticaret, turizm, madencilik).
- Seyrek ve yoğun alanlar: Kutup bölgeleri, çöller, yüksek dağlar ve ekvatoral ormanlar seyrek; Güney ve Doğu Asya, Batı Avrupa ve kıyı ovaları yoğun nüfusludur.
- Göç türleri: İç göç ve dış göç; gönüllü ve zorunlu göç; mevsimlik (geçici) göç ve kalıcı göç. Nitelikli iş gücünün yurt dışına gitmesine beyin göçü denir.
- Göçün nedenleri: Göç veren yerdeki itici etkenler (işsizlik, savaş, doğal afet, kıt kaynak) ile göç alan yerdeki çekici etkenler (iş imkânı, eğitim, sağlık, güvenlik).
- Türkiye'de göç: 1950'lerden sonra tarımda makineleşme ve sanayileşmeyle kırdan kente göç hızlandı. 1961'de Almanya ile yapılan iş gücü anlaşmasıyla yurt dışına işçi göçü başladı.
Sık yapılan hatalar
- Fizyolojik ile tarımsal yoğunluğu karıştırmak. İkisinin de paydası tarım alanıdır; farkı pay belirler: fizyolojikte bütün nüfus, tarımsalda yalnız tarımla geçinenler.
- Aritmetik yoğunluğu yüksek ülkeyi kalabalık sanmak. Küçük bir ada ülkesinin nüfusu az olsa da kilometrekare başına düşen kişi sayısı çok yüksek çıkabilir.
- Göçü yalnız ekonomik nedenlere bağlamak. Savaş, afet, eğitim ve sağlık da göç ettirir.
Nasıl çalışmalı?
Üç yoğunluk formülünü bir kâğıda yaz ve küçük sayılarla oyna: 1.000 km² yüz ölçümü, 200 km² tarım alanı, 50.000 nüfus, 10.000 çiftçi. Üç yoğunluğu hesapla, sonra tarım alanını yarıya indirip hangilerinin değiştiğine bak. Bu küçük deney, örnek sorudaki gibi "aritmetik düşük, fizyolojik yüksek" yorumlarını kendiliğinden açar. Nüfus piramitlerinde de sırayı sabitle: önce tabana, sonra tepeye, en son ortadaki çalışan nüfusa bak.
Üç nüfus yoğunluğu
| Yoğunluk türü | Hesap | Ne söyler? |
|---|---|---|
| Aritmetik | Toplam nüfus / yüz ölçümü | Kilometrekare başına düşen kişi |
| Fizyolojik | Toplam nüfus / tarım alanı | Tarım alanı üzerindeki toplam nüfus baskısı |
| Tarımsal | Tarımla geçinen nüfus / tarım alanı | Tarım alanı başına düşen çiftçi |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Bir ülkenin aritmetik nüfus yoğunluğu düşük olmasına rağmen fizyolojik nüfus yoğunluğu oldukça yüksektir. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap B. Fizyolojik yoğunluk toplam nüfusun tarım alanına oranıdır. Aritmetik yoğunluk düşükken fizyolojik yoğunluğun yüksek olması, ülkenin geniş ama tarıma elverişli alanlarının çok az olduğunu gösterir; cevap B. Küçük yüz ölçümü olsaydı aritmetik yoğunluk da yükselirdi.
Kendini dene
Fizyolojik nüfus yoğunluğu, tarımla geçinen nüfusun tarım alanına oranıdır.
Tabanı geniş bir nüfus piramidi doğum oranının yüksek olduğunu gösterir.
Aritmetik yoğunluğu yüksek olan ülkenin nüfusu mutlaka kalabalıktır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Coğrafya: Nüfus ve Göç soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Tarımsal nüfus yoğunluğu neyi gösterir?
Tarım alanı başına düşen çiftçi sayısını gösterir. Yüksek olması tarımda çok sayıda insanın çalıştığını ve genellikle makineleşmenin az olduğunu düşündürür.
Coğrafya: Nüfus ve Göç konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.