Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Sosyal Bilimler · konu anlatımı

Tarih: Tarih Bilimi ve İlk Çağ Uygarlıkları

Tarihçi nasıl çalışır, takvimler ve çağlar nasıl ayrılır, Sümerlerden Lidyalılara kim neyi buldu: TYT Tarih anlatımı ve çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Tarih; yer, zaman ve neden-sonuç belirterek, belgeye dayanarak çalışır. Deney yapılamaz.
  • Yöntemin sırası: kaynak tarama, tasnif, tahlil, tenkit, terkip.
  • Hicri takvim ay yılına (başlangıç 622), Miladi takvim güneş yılına dayanır.
  • Para Lidyalılardan, çivi yazısı Sümerlerden, alfabe Fenikelilerden.
  • Çağ sınırları: yazı, 375 Kavimler Göçü, 1453 İstanbul'un fethi, 1789 Fransız İhtilali.

Konu nedir?

Tarihçi laboratuvarda çalışmaz. Elinde bir kitabe, bir sikke ya da bir ferman vardır ve geçmişi bunların üzerinden kurar. Ünitenin ilk yarısı bu çalışma biçimini, ikinci yarısı yazıyla birlikte ortaya çıkan ilk uygarlıkları anlatır. TYT'de soru genellikle iki kapıdan gelir: "Tarihçi nasıl çalışır?" ve "Hangi uygarlık neyi ilk kez yaptı?"

Bilmen gerekenler

  • Tarih bilimi: Geçmişteki olayları yer ve zaman belirterek, neden-sonuç ilişkisi içinde ve belgelere dayanarak inceler. Deney yapılamaz; tarihçi tarafsız olmaya çalışır.
  • Yöntem: Kaynak tarama, tasnif (sınıflandırma), tahlil (çözümleme), tenkit (eleştiri) ve terkip (sentez, yazma).
  • Kaynaklar: Birinci el (döneminde yazılmış belge, yazıt, eser) ve ikinci el kaynaklar; yazılı ve yazısız (araç gereç, kalıntı) kaynaklar.
  • Yardımcı bilimler: Kronoloji (zaman), paleografya (eski yazılar), epigrafya (kitabeler), nümismatik (paralar), diplomatik (resmî belgeler), arkeoloji, etnografya.
  • Takvimler: Hicri takvim ay yılına dayanır ve 622 hicretini başlangıç alır; Miladi takvim güneş yılına dayanır. Türkler On İki Hayvanlı Türk Takvimi'ni, Büyük Selçuklular Celali Takvimi'ni kullandı.
  • Çağlar: İlk Çağ yazının bulunuşuyla başlar, 375 Kavimler Göçü ile biter; Orta Çağ 1453'te İstanbul'un fethiyle, Yeni Çağ 1789 Fransız İhtilali ile sona erer.
  • Mezopotamya: Sümerler çivi yazısını kullandı, ziggurat yaptı, 60 tabanlı sayı sistemini geliştirdi. Babil'de Hammurabi Kanunları yazıldı; Asurlu tüccarlarla Anadolu'ya yazı geldi (Kültepe tabletleri).
  • Mısır: Hiyeroglif yazı, güneş yılına dayalı takvim, piramitler. Hititlerle yapılan Kadeş Antlaşması bilinen en eski yazılı antlaşmalardandır.
  • Anadolu: Hititler (Pankuş meclisi), Frigler (tarıma önem), Lidyalılar (parayı ilk kullanan), İyonlar (bilim ve felsefe), Urartular (su kanalları, maden işçiliği).
  • Diğerleri: Fenikeliler alfabeyi geliştirdi; Roma'nın On İki Levha Kanunları hukuka temel oldu.

Sık yapılan hatalar

  • Sınıfta en çok karışan üç buluş şunlardır: Lidyalıların parası, Sümerlerin çivi yazısı, Fenikelilerin alfabesi. Şıklarda üçü yan yana gelirse dur ve tek tek eşleştir.
  • Hicri takvimi güneş yılına, Miladi takvimi ay yılına bağlamak. Ramazan'ın her yıl yaklaşık on gün öne kaydığını hatırlarsan Hicri takvimin ay yılına dayandığını bir daha unutmazsın.
  • Çağ sınırlarını yalnız yıl olarak ezberlemek. Soru bazen "neden bu olay seçildi?" diye sorar; her birinin geniş bir coğrafyayı etkilediğini bil.

Nasıl çalışmalı?

Boş bir kâğıdı dörde böl: Mezopotamya, Mısır, Anadolu, Diğerleri. Her bölmeye uygarlıkları yaz, yanına tek bir "ilk" ya da buluş ekle. Ertesi gün yalnız buluşları okuyup sahibini söylemeyi dene; takıldığın satırı kırmızıyla işaretle. Yardımcı bilimler için de aynısını yap: "sikke elimde, hangi bilim?" gibi küçük sorular kendine sor.

İlk Çağ uygarlıkları ve öne çıkan katkıları

UygarlıkBölgeÖne çıkan katkı
SümerlerMezopotamyaÇivi yazısı, ziggurat, 60 tabanlı sayı sistemi
BabilMezopotamyaHammurabi Kanunları
MısırNil vadisiHiyeroglif, güneş yılı takvimi, piramitler
HititlerAnadoluPankuş meclisi, Kadeş Antlaşması
LidyalılarAnadoluParayı ilk kullanma
İyonlarBatı Anadolu kıyılarıBilim ve felsefenin gelişmesi
FenikelilerDoğu Akdeniz kıyılarıAlfabe

Zaman çizelgesi

  1. 375Kavimler Göçü: İlk Çağ biter, Orta Çağ başlar.
  2. 622Hicret: Hicri takvimin başlangıç yılı.
  3. 1453İstanbul'un fethi: Orta Çağ biter, Yeni Çağ başlar.
  4. 1789Fransız İhtilali: Yeni Çağ biter, Yakın Çağ başlar.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdakilerden hangisi Sümerlerin uygarlığa katkılarından biri değildir?

Kendini dene

Hicri takvim güneş yılını esas alır.

Nümismatik, eski paraları inceleyen yardımcı bilimdir.

Parayı ilk kullanan uygarlık Sümerlerdir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Tarih: Tarih Bilimi ve İlk Çağ Uygarlıkları soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Çağları ayıran olaylar neden bunlar seçilmiş?

Yazı, Kavimler Göçü, İstanbul'un fethi ve Fransız İhtilali, etkisi tek bir ülkeyle sınırlı kalmayan dönüm noktalarıdır. Sınavda yalnız yıl değil, bu olayın neden bir çağı kapattığı da sorulabilir.

Tarih: Tarih Bilimi ve İlk Çağ Uygarlıkları konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.