Bir bakışta
- Mondros'un 7. maddesi İtilaf Devletleri'ne istedikleri stratejik noktayı işgal etme yolunu açtı.
- Amasya Genelgesi Millî Mücadele'nin gerekçesini, amacını ve yöntemini ilk kez belirledi.
- Sivas Kongresi cemiyetleri birleştirdi ve mandayı kesin olarak reddetti.
- Misak-ı Millî son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi.
- İstanbul'un resmen işgali üzerine 23 Nisan 1920'de Ankara'da TBMM açıldı.
Konu nedir?
30 Ekim 1918'de Mondros imzalandığında Osmanlı ordusu fiilen dağıtılıyordu; on sekiz ay sonra Ankara'da yeni bir meclis açıldı. Bu kısa ama yoğun aralık, ünitenin asıl konusudur. Önce Birinci Dünya Savaşı'nın nedenleri ve Osmanlı cepheleri, sonra işgaller, cemiyetler, genelgeler ve kongrelerle Millî Mücadele'nin örgütlenmesi anlatılır. Sorularda tarih sırası ve "ilk kez" ifadeleri çok önemlidir.
Bilmen gerekenler
- Savaşın nedenleri: Sanayi Devrimi'nden sonra ham madde ve pazar rekabeti, sömürgecilik, milliyetçilik ve devletlerin bloklaşması. Savaş, 1914'te Avusturya-Macaristan veliahtının Saraybosna'da öldürülmesiyle başladı.
- Bloklar: İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya) ve İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan). İtalya 1915'te İtilaf tarafına geçti; Osmanlı Almanya'nın yanında savaşa girdi.
- Osmanlı cepheleri: Kafkas Cephesi (Sarıkamış'ta ağır kayıp), Kanal Cephesi, Çanakkale Cephesi (18 Mart 1915 deniz zaferi ve kara savaşları; Mustafa Kemal Anafartalar'da öne çıktı), Irak Cephesi (Kut'ül-Amare zaferi), Suriye-Filistin ve Hicaz-Yemen cepheleri.
- Savaşın seyri: 1917'de ABD savaşa girdi; Rusya ise Bolşevik İhtilali'nden sonra savaştan çekildi. ABD Başkanı Wilson'ın ilkeleri yenilenlere umut verdi.
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): 7. maddeye göre İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti; bu madde işgallere zemin hazırladı.
- Cemiyetler: Zararlı cemiyetler (Mavri Mira, Pontus, Etnik-i Eterya gibi azınlık cemiyetleri ile İngiliz Muhipler, Wilson Prensipleri gibi manda yanlısı cemiyetler) ve yararlı cemiyetler (Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri, Redd-i İlhak).
- Kuva-yı Milliye: 15 Mayıs 1919'da Yunanların İzmir'i işgali üzerine halk silahlı direnişe başladı.
- Mustafa Kemal'in Anadolu'ya geçişi: 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Havza Genelgesi ile halkı protesto mitinglerine çağırdı.
- Amasya Genelgesi (Haziran 1919): "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ifadesiyle Millî Mücadele'nin gerekçesi, amacı ve yöntemi ilk kez belirlendi.
- Kongreler: Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919) bölgesel toplanıp ulusal kararlar aldı; Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) cemiyetleri tek çatı altında birleştirdi ve manda fikrini kesin olarak reddetti.
- Misak-ı Millî ve TBMM: Son Osmanlı Mebusan Meclisi 28 Ocak 1920'de Misak-ı Millî'yi kabul etti. İstanbul'un 16 Mart 1920'de resmen işgali üzerine 23 Nisan 1920'de Ankara'da TBMM açıldı.
Sık yapılan hatalar
- Amasya'yı kongre sanmak. Amasya bir genelgedir; Sivas'ta kongre toplanmasını da bu genelge kararlaştırdı.
- Erzurum ile Sivas'ın kararlarını karıştırmak. "Cemiyetler birleştirildi" ve "manda kesin olarak reddedildi" ifadeleri Sivas'a aittir; Erzurum'un ayırt edici özelliği bölgesel toplanıp ulusal karar almasıdır.
- Misak-ı Millî'yi TBMM'ye kabul ettirmek. Misak-ı Millî 28 Ocak 1920'de son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi; TBMM o tarihte henüz açılmamıştı.
Nasıl çalışmalı?
Bir A4'ü yan çevir ve 19 Mayıs 1919'dan 23 Nisan 1920'ye kadar on bir aylık bir şerit çiz. Her olayı ay ay yerine koy ve altına tek cümlelik "ne kazandırdı?" notu yaz. Havza "halkı uyandırdı", Amasya "yöntemi belirledi", Sivas "birliği sağladı" gibi. Ardından Türkiye haritasında Samsun, Havza, Amasya, Erzurum, Sivas ve Ankara'yı sırayla birleştir; Mustafa Kemal'in yolu ve olayların sırası aynı çizgide kalır.
Zaman çizelgesi
- 1914Birinci Dünya Savaşı başladı.
- 18 Mart 1915Çanakkale deniz zaferi kazanıldı.
- 30 Ekim 1918Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı.
- 15 Mayıs 1919Yunanlar İzmir'i işgal etti; Kuva-yı Milliye direnişi başladı.
- 19 Mayıs 1919Mustafa Kemal Samsun'a çıktı.
- Haziran 1919Amasya Genelgesi yayımlandı.
- 23 Temmuz 1919Erzurum Kongresi toplandı.
- 4 Eylül 1919Sivas Kongresi toplandı.
- 28 Ocak 1920Misak-ı Millî Mebusan Meclisi'nde kabul edildi.
- 23 Nisan 1920Ankara'da TBMM açıldı.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Amasya Genelgesi'nde yer alan "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ifadesi aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Cevap A. İfade, bağımsızlığın başka bir güce dayanarak değil, milletin kendi kararlılığıyla kazanılacağını söyler; bu millî iradeye dayalı bir kurtuluş anlayışıdır ve cevap A. İstanbul Hükûmeti hareketi desteklemedi, manda Sivas'ta reddedildi; saltanatın kaldırılması ve düzenli ordu ise daha sonraki gelişmelerdir.
Kendini dene
Misak-ı Millî TBMM tarafından kabul edilmiştir.
Kut'ül-Amare zaferi Irak Cephesi'nde kazanılmıştır.
Amasya Genelgesi bir kongredir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Tarih: I. Dünya Savaşı ve Millî Mücadele Hazırlık soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Mondros Ateşkesi'nin en çok sorulan maddeleri hangileridir?
İşgallere zemin hazırlayan 7. madde ve doğudaki altı vilayette karışıklık çıkarsa buraların işgal edilebileceğini öngören 24. madde en çok sorulan maddelerdir.
Tarih: I. Dünya Savaşı ve Millî Mücadele Hazırlık konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.