Bir bakışta
- Hz. Ebubekir Kur'an'ı bir araya getirdi, Hz. Osman çoğalttı.
- Emeviler mevaliye ayrımcılık yaptı; Abbasiler Arap olmayan Müslümanlara eşit davrandı.
- 751 Talas Savaşı Türklerin İslamiyet'e geçişini hızlandırdı.
- Karahanlılar İslamiyet'i resmî din olarak kabul eden ilk Türk devletidir.
- Büyük Selçuklu: Dandanakan 1040, Pasinler 1048, Bağdat 1055, Malazgirt 1071.
Konu nedir?
610'da Hira'da gelen ilk vahiyden 1071'de Malazgirt'e uzanan dört buçuk yüzyıl, tek ünitede anlatılır. İlk yarı İslamiyet'in doğuşu ve Arap devletleri, ikinci yarı Türklerin Müslüman olup İslam dünyasının siyasi liderliğini üstlenmesidir. TYT'de en çok Türk-İslam devletlerinin "ilk"leri ve kültür eserleri sorulur.
Bilmen gerekenler
- Hz. Muhammed dönemi: 610'da ilk vahiy geldi. 622'de Medine'ye hicret edildi; bu olay Hicri takvimin başlangıcıdır. Bedir, Uhud ve Hendek savaşları, Hudeybiye Antlaşması ve 630'da Mekke'nin fethi öne çıkan olaylardır.
- Dört Halife dönemi (632-661): Halifeler seçimle belirlendi. Hz. Ebubekir döneminde Kur'an bir araya getirildi; Hz. Ömer döneminde Hicri takvim kabul edildi ve İran, Suriye, Mısır fethedildi; Hz. Osman döneminde Kur'an çoğaltıldı; Hz. Ali döneminde iç karışıklıklar yaşandı.
- Emeviler (661-750): Halifelik saltanata dönüştü. Arap olmayan Müslümanlara (mevali) ayrımcılık yapıldı; Kerbela Olayı İslam dünyasında derin ayrılıklara yol açtı. İspanya'ya kadar ilerlendi.
- Abbasiler (750-1258): Arap olmayan Müslümanlara eşit davranıldı; Türkler orduda ve yönetimde yükseldi. 751 Talas Savaşı'nda Karlukların desteğiyle Çinliler yenildi ve Türklerin İslamiyet'e geçişi hızlandı. Bağdat'taki Beytülhikme bilim merkeziydi. 1258'de Moğollar Bağdat'ı aldı.
- Karahanlılar: İslamiyet'i resmî din olarak kabul eden ilk Türk devletidir; süreç Satuk Buğra Han'ın Müslüman olmasıyla başladı. Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib) ve Divanü Lugati't-Türk (Kaşgarlı Mahmud) bu dönemin eserleridir.
- Gazneliler: Gazneli Mahmud Hindistan'a seferler düzenledi ve İslamiyet'in bu bölgede yayılmasını sağladı. 1040 Dandanakan Savaşı'nda Selçuklulara yenildiler.
- Büyük Selçuklular: Dandanakan zaferiyle devlet kuruldu. Tuğrul Bey döneminde 1048 Pasinler Savaşı'nda Bizans yenildi, 1055'te Bağdat'a girildi. Alp Arslan 1071 Malazgirt zaferiyle Anadolu'nun kapılarını açtı. Alp Arslan ve Melikşah'ın veziri Nizamülmülk, Nizamiye medreselerini kurdu (Bağdat Nizamiyesi Alp Arslan döneminde açıldı). Melikşah döneminde Celali Takvimi hazırlandı. Sultan Sencer'den sonra devlet dağıldı.
Sık yapılan hatalar
- Kur'an'ın bir araya getirilmesini (Hz. Ebubekir) çoğaltılmasıyla (Hz. Osman) karıştırmak. Önce toplanır, sonra çoğaltılır; sıra halifelerin sırasıyla aynıdır.
- Talas'ı Selçuklu dönemine yerleştirmek. Talas 751'de, Abbasiler ile Çinliler arasında yapıldı; Selçuklu Devleti o sırada henüz yoktu.
- Emevi ve Abbasilerin mevali politikasını ters hatırlamak. Emeviler Arap üstünlüğünü öne çıkardı, Abbasiler Türklere ve İranlılara kapı açtı.
Nasıl çalışmalı?
Defterin ortasına yatay bir çizgi çek. Üstüne Arap-İslam devletlerini (Hz. Muhammed, Dört Halife, Emevi, Abbasi), altına Türk-İslam devletlerini (Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu) yerleştir. İki şeridi aynı yıllarla hizalarsan Talas'ın Abbasi dönemine, Malazgirt'in Abbasi halifeliği devam ederken Selçuklu dönemine düştüğünü bir bakışta görürsün. Kültür eserlerini de "eser, yazar, devlet" sırasıyla üçlü kart yapıp yüksek sesle tekrar et.
Zaman çizelgesi
- 610Hira'da ilk vahiy geldi.
- 622Medine'ye hicret; Hicri takvimin başlangıcı.
- 630Mekke fethedildi.
- 632Hz. Muhammed vefat etti; Dört Halife dönemi başladı.
- 661Emeviler dönemi başladı; halifelik saltanata dönüştü.
- 750Abbasiler yönetimi devraldı.
- 751Talas Savaşı: Abbasiler ve Karluklar Çinlileri yendi.
- 1040Dandanakan: Selçuklular Gaznelileri yendi, devlet kuruldu.
- 1055Tuğrul Bey Bağdat'a girdi.
- 1071Malazgirt Savaşı: Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu Devleti döneminde gerçekleşmemiştir?
Cevap B. Talas Savaşı 751'de Abbasiler ile Çinliler arasında yapıldı; Büyük Selçuklu Devleti o tarihte henüz kurulmamıştı. Pasinler, Malazgirt, Nizamiye medreseleri ve Celali Takvimi Büyük Selçuklu dönemine aittir. Cevap B.
Kendini dene
Talas Savaşı Büyük Selçuklular ile Bizans arasında yapılmıştır.
Kutadgu Bilig Karahanlılar döneminde yazılmıştır.
Halifelik Hz. Ali döneminde saltanata dönüştü.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Tarih: İslam Tarihi ve Türk-İslam Devletleri soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Türklerin İslamiyet'i kabulünde Talas Savaşı neden önemlidir?
Karluklar savaşta Abbasileri destekledi. Bu yakınlaşma Türkler ile Araplar arasındaki ilişkileri iyileştirdi ve Türklerin İslamiyet'e geçişini hızlandırdı.
Tarih: İslam Tarihi ve Türk-İslam Devletleri konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.