Bir bakışta
- Benzer benzeri çözer: polar maddeler polar, apolar maddeler apolar çözücüde iyi çözünür.
- Molarite = mol / litre çözelti; molalite = mol / kg çözücü.
- Seyreltmede çözünen molü korunur: M₁ · V₁ = M₂ · V₂.
- Koligatif etki tanecik sayısına bağlıdır: ΔT = K · m · i.
- Gazların çözünürlüğü sıcaklık artınca azalır, basınç artınca artar.
Konu nedir?
Çaya atılan şekerin gözden kaybolması, kışın yollara tuz serpilmesi ve ılıyan gazlı içeceğin gazını kaybetmesi aynı konunun parçalarıdır. Burada bir maddenin başka bir maddede neden çözündüğünü, derişimin nasıl hesaplandığını ve çözünen taneciklerin kaynama ile donma noktasını nasıl değiştirdiğini öğrenirsin. Sorular hesap ağırlıklıdır; çoğu zaman sonucu birim dönüşümündeki dikkat belirler.
Bilmen gerekenler
- Çözünme süreci: "Benzer benzeri çözer": polar ve iyonik maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür. NaCl suda iyon-dipol, etanol suda hidrojen bağı, I₂ ise CCl₄'te London etkileşimleriyle çözünür. Çözünme ekzotermik ya da endotermik olabilir.
- Molarite: M = mol çözünen / litre çözelti. Seyreltmede çözünen molü korunur: M₁ · V₁ = M₂ · V₂.
- Yoğunluk ve yüzdeden molarite: M = 10 · d · % / MA (d: g/mL, %: kütlece yüzde).
- Molalite: m = mol çözünen / kg çözücü. Sıcaklıkla değişmediği için koligatif hesaplarda kullanılır.
- İyon derişimleri: Tamamen iyonlaşan tuzda iyon derişimi formüldeki sayıyla çarpılır: 0,2 M Al₂(SO₄)₃ çözeltisinde [Al³⁺] = 0,4 M, [SO₄²⁻] = 0,6 M.
- Koligatif özellikler: Çözünenin cinsine değil, tanecik sayısına bağlıdır. Buhar basıncı düşer, kaynama noktası yükselir (ΔTk = Kk · m · i), donma noktası alçalır (ΔTd = Kd · m · i), osmotik basınç oluşur. i, bir formül biriminden oluşan tanecik sayısıdır: şeker için 1, NaCl için 2, CaCl₂ için 3. Kışın yollara tuz serpilmesi donma noktası alçalmasına örnektir.
- Çözünürlük: Belirli sıcaklıkta 100 g suda çözünebilen en fazla madde miktarıdır. Katıların çoğunun çözünürlüğü sıcaklıkla artar. Gazların çözünürlüğü sıcaklık artınca azalır, basınç artınca artar.
- Çözünürlük grafikleri: Doymuş çözelti soğutulduğunda, iki sıcaklıktaki çözünürlük farkı kadar madde kristallenir (100 g su için). Su miktarı farklıysa orantı kur.
Sık yapılan hatalar
- Molaritede çözücü hacmini, molalitede çözelti kütlesini kullanmak.
- Koligatif sorularda iyonlaşmayı (i) hesaba katmamak.
- Gazların çözünürlüğünün sıcaklıkla arttığını sanmak.
- Kristallenme sorularında su kütlesini 100 g'a göre oranlamayı atlamak.
Sınıfta en çok şu karışır: molaritede paydaya çözeltinin hacmi, molalitede çözücünün kütlesi girer. 1 kg suya 1 mol şeker atınca 1 molal çözelti oluşur; ama çözeltinin hacmi 1 litreyi geçtiği için bu çözelti 1 M olmaz.
Nasıl çalışmalı?
Molarite, molalite ve kütlece yüzde için tek sayfalık bir kart hazırla: tanım, birim ve her birine bir küçük örnek. Koligatif sorularda çözeltileri gözle karşılaştırma; önce her birinin yanına m · i değerini yaz, sonra sırala. Çözünürlük grafiğinde ilk iş eksenleri oku: düşey eksenin 100 g su için mi verildiğine bak. Kristallenme hesabının doğru çıkması bu ayrıntıya bağlıdır.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Aynı dış basınçta bulunan aşağıdaki sulu çözeltilerden hangisinin kaynamaya başlama sıcaklığı en yüksektir? (İyonik katıların suda tamamen iyonlaştığını kabul et.)
Cevap A. Kaynama noktası yükselmesi m · i ile orantılıdır; her çözelti için bu çarpımı bulmak yeter. CaCl₂: 0,1 · 3 = 0,3; NaCl: 0,1 · 2 = 0,2; glikoz: 0,1 · 1 = 0,1; sakaroz: 0,15 · 1 = 0,15; AlCl₃: 0,05 · 4 = 0,2. En büyük çarpım CaCl₂'de, en yüksek kaynama noktası da onda.
Kendini dene
Aynı molalitedeki şeker ve NaCl çözeltilerinin donma noktaları eşittir.
Gazlı bir içecek ısındıkça içinde çözünmüş CO₂ miktarı azalır.
Molalite sıcaklık değişince değişir, molarite değişmez.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Sıvı Çözeltiler ve Çözünürlük soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Molarite ile molalite arasındaki fark nedir?
Molarite mol çözüneni litre çözeltiye, molalite ise kilogram çözücüye böler. Hacim sıcaklıkla değiştiği için molarite de değişir; molalite değişmez, bu yüzden koligatif hesaplarda molalite kullanılır.
Sıvı Çözeltiler ve Çözünürlük konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.