Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Kimya · konu anlatımı

Kimya ve Elektrik

Redoks, elektrot potansiyelleri, galvanik pil, elektroliz, Faraday hesabı ve korozyon: AYT Kimya kimya ve elektrik anlatımı, çözümlü örnekle.

Bir bakışta

  • Elektron veren tür yükseltgenir, elektron alan tür indirgenir.
  • Anotta yükseltgenme, katotta indirgenme olur; bu pilde de elektrolizde de geçerlidir.
  • E°pil = E°(katot) − E°(anot), indirgenme potansiyelleriyle; E°pil > 0 ise pil kendiliğinden çalışır.
  • 1 mol elektron yaklaşık 96500 C yük taşır; Q = I · t.
  • Elektrot potansiyeli katsayıyla çarpılmaz.

Konu nedir?

Telefonunun bataryası boşalırken içinde kendiliğinden yürüyen bir redoks tepkimesi elektrik üretir; şarj ederken ise elektrik kullanarak bu tepkimeyi geri çevirirsin. Kimya ve elektrik (elektrokimya) bu iki yönü inceler. Pillerde kimyasal enerji elektrik enerjisine dönüşür, elektrolizde elektrik enerjisiyle istemsiz bir tepkime yürütülür. Hepsinin temelinde elektron alışverişi vardır.

Bilmen gerekenler

  • Yükseltgenme ve indirgenme: Elektron veren tür yükseltgenir, yükseltgenme basamağı artar. Elektron alan tür indirgenir, yükseltgenme basamağı azalır. Yükseltgenen türe indirgen, indirgenen türe yükseltgen denir.
  • Yükseltgenme basamağı kuralları: Element hâlinde 0; bileşiklerde O genellikle −2 (peroksitlerde −1), H genellikle +1 (metal hidrürlerde −1), 1A metalleri +1, 2A metalleri +2, F her zaman −1'dir.
  • Redoks denkleştirme: Verilen toplam elektron sayısı alınan toplam elektron sayısına eşitlenir, sonra diğer atomlar denkleştirilir.
  • Elektrot potansiyelleri: Standart hidrojen elektrodunun potansiyeli 0 V kabul edilir. Standart indirgenme potansiyeli büyük olan tür daha kolay indirgenir; küçük olan metal daha aktiftir.
  • Galvanik pil: Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Anotta yükseltgenme, katotta indirgenme olur. Elektronlar dış devrede anottan katoda akar; tuz köprüsü iyon akışıyla yük dengesini sağlar. Anot kütlesi azalır, katotta metal birikirse katot kütlesi artar.
  • Pil potansiyeli: E°pil = E°(katot, indirgenme) − E°(anot, indirgenme). Kendiliğinden yürüyen pilde E°pil > 0'dır. Katottaki iyon derişimini artırmak ya da anottakini azaltmak pil potansiyelini artırır.
  • Elektroliz: Dış bir güç kaynağıyla yürütülür. Anot pozitif kutba bağlıdır ve orada yükseltgenme olur; katot negatif kutba bağlıdır ve orada indirgenme olur. Erimiş NaCl elektrolizinde katotta Na, anotta Cl₂ oluşur. Sulu çözeltilerde suyun da yükseltgenip indirgenebileceğini hesaba kat.
  • Faraday hesapları: 1 mol elektronun yükü yaklaşık 96500 C'tur. Q = I · t. Birikecek madde molü = elektron molü / iyon yükü.
  • Korozyon: Metalin çevresindeki maddelerle tepkimeye girip aşınmasıdır. Demirin paslanması için oksijen ve su gerekir. Boya ve kaplama, çinko ile kaplama (galvanizleme) ve daha aktif bir metalin kurban anot olarak bağlanması (katodik koruma) korozyonu önler.

Sık yapılan hatalar

  • Galvanik pilde ve elektrolizde anot ile katodun işaretlerini karıştırmak.
  • Elektronların çözeltiden ya da tuz köprüsünden aktığını sanmak.
  • Faraday hesabında iyon yükünü kullanmayı atlamak.
  • Pil potansiyelini hesaplarken potansiyeli katsayıyla çarpmak; E° katsayıyla çarpılmaz.

Sınıfta en çok şu karışır: anodun işareti. İşareti ezberlemeye çalışma, tanıma dön: anot her zaman yükseltgenmenin olduğu elektrottur. Pilde eksi kutup, elektrolizde artı kutup olması bu tanımdan çıkar.

Nasıl çalışmalı?

Yükseltgenme basamağı bulmayı hızlandırmadan pillere geçme; hem denkleştirmede hem anodu bulmakta bu beceri gerekir. Her pil sorusunda dört satırlık bir not yaz: anot hangisi, katot hangisi, elektronlar hangi yöne akıyor, hangi elektrodun kütlesi değişiyor. Elektroliz sorularında ilk adım hep aynıdır: devreden kaç mol elektron geçti? Gerisi o sayıyı iyon yüküne bölmekten ibarettir.

Galvanik pil ve elektroliz

ÖzellikGalvanik pilElektroliz
Enerji dönüşümüKimyasal → elektrikElektrik → kimyasal
TepkimeKendiliğinden (istemli)İstemsiz, dış kaynakla yürür
AnotNegatif kutup, yükseltgenmePozitif kutup, yükseltgenme
KatotPozitif kutup, indirgenmeNegatif kutup, indirgenme

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Erimiş CaCl₂ elektroliz edildiğinde katotta 8 g Ca metali toplanıyor. Buna göre devreden geçen elektron kaç moldür? (Ca = 40 g/mol)

Kendini dene

Galvanik pilde elektronlar tuz köprüsü üzerinden katoda geçer.

Elektrolizde anot güç kaynağının pozitif kutbuna bağlanır.

Pil tepkimesinin katsayıları 2 ile çarpılırsa E°pil de 2 katına çıkar.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Kimya ve Elektrik soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Anot pilde negatif, elektrolizde pozitif kutup mudur?

Evet. Her ikisinde de anot yükseltgenmenin olduğu elektrottur. Galvanik pilde elektron kaynağı olduğu için negatif kutup, elektrolizde ise güç kaynağının pozitif ucuna bağlandığı için pozitif kutuptur.

Kimya ve Elektrik konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 5 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.