Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Kimya · konu anlatımı

Kimyasal Denge

Kc ve Kp yazımı, tepkime oranı, Le Chatelier ilkesi ve başlangıç-değişim-denge tablosu: AYT Kimya kimyasal denge anlatımı ve çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Dengede ileri ve geri tepkime hızları eşittir; tepkimeler durmaz.
  • Saf katı ve sıvılar denge ifadesine yazılmaz.
  • K yalnız sıcaklığa bağlıdır; derişim, basınç ve katalizör K'yı değiştirmez.
  • Qc < Kc ise tepkime ileri, Qc > Kc ise geri yönde ilerler.
  • Kp = Kc · (RT)^Δn; Δn gaz ürün ve gaz giren mollerinin farkıdır.

Konu nedir?

Kapağı kapalı bir gazlı içecek şişesinde CO₂ sürekli sudan çıkar ve suya geri döner; iki yön aynı hızda işlediği için dışarıdan hiçbir değişiklik görmezsin. Kimyasal tepkimelerde de benzer bir durum oluşur. Kapalı bir kapta tersinir bir tepkime başladığında ileri tepkime yavaşlar, geri tepkime hızlanır ve sonunda iki hız eşitlenir. Buna kimyasal denge denir. Tepkimeler durmaz; ama derişimler, renk ve basınç gibi gözlenebilir özellikler sabit kalır.

Bilmen gerekenler

  • Denge sabiti (Kc): aA + bB ⇌ cC + dD için Kc = [C]ᶜ · [D]ᵈ / ([A]ᵃ · [B]ᵇ). Saf katı ve sıvılar ifadeye yazılmaz.
  • Kp: Gazların kısmi basınçlarıyla yazılır. Kp = Kc · (RT)^Δn; Δn, gaz ürünlerin mol toplamı ile gaz girenlerin mol toplamı farkıdır.
  • K'nın dönüşümleri: Tepkime ters çevrilirse yeni K = 1 / K; katsayılar n ile çarpılırsa yeni K = Kⁿ; tepkimeler toplanırsa K'lar çarpılır.
  • K neye bağlıdır? Belirli bir tepkime için yalnız sıcaklığa bağlıdır. Derişim, basınç ya da katalizör K'yı değiştirmez.
  • Tepkime oranı (Qc): Dengede olmayan bir anda K ifadesiyle hesaplanır. Qc < Kc ise tepkime ileri, Qc > Kc ise geri yönde ilerler.
  • Le Chatelier ilkesi: Dengedeki sisteme bir etki yapılırsa sistem bu etkiyi azaltacak yöne kayar.
  • Derişim etkisi: Bir madde eklenirse onu harcayan yöne, çekilirse onu oluşturan yöne kayar.
  • Hacim ve basınç etkisi: Hacim küçültülürse gaz mol sayısı az olan tarafa kayar. İki taraftaki gaz molleri eşitse denge kaymaz. Sabit hacimde soy gaz eklemek dengeyi etkilemez.
  • Sıcaklık etkisi: Sıcaklık artışı endotermik yönü destekler. Ekzotermik bir tepkimede sıcaklık artarsa denge geri kayar ve K küçülür.
  • Katalizör: Dengeyi kaydırmaz, yalnız dengeye ulaşma süresini kısaltır.
  • Denge hesapları: Başlangıç, değişim ve denge miktarlarını üç satır hâlinde yaz. Değişim satırı katsayılarla orantılıdır. K ifadesine derişim yazılır; hacim 1 L değilse molleri hacme böl.

Sık yapılan hatalar

  • Katı ya da saf sıvıyı K ifadesine yazmak.
  • Derişim ya da basınç değişince K'nın da değiştiğini sanmak.
  • Hacim 1 L değilken molleri doğrudan K'ya koymak.
  • Katalizörün ürün miktarını artırdığını düşünmek.

Sınavda çoğu kişinin düştüğü tuzak: dengenin kayması ile K'nın değişmesi. Kaba madde eklemek dengeyi kaydırır ama K aynı kalır; derişimler yeniden düzenlenip yine aynı K değerini verir. K'yı değiştiren tek etken sıcaklıktır.

Nasıl çalışmalı?

Hesap sorularına K ifadesini yazarak başla; katı ve saf sıvıyı daha ilk satırda ele. Altına başlangıç, değişim ve denge satırlarını kur, değişim satırındaki sayıların katsayılarla orantılı olduğunu kontrol et. Le Chatelier sorularında kendine iki şey sor: dışarıdan ne yapıldı, sistem bunu azaltmak için hangi yöne gider? Bu konuyu bitirince asit-baz ve çözünürlük dengesine geç; ikisi de aynı K mantığıyla çözülür.

Dengeye yapılan etkiler (Le Chatelier)

EtkiDengenin kaydığı yönK değişir mi?
Giren madde eklemekÜrünler yönüHayır
Ürün çekmekÜrünler yönüHayır
Hacmi küçültmekGaz molü az olan tarafHayır
Sıcaklığı artırmakEndotermik yönEvet
Katalizör eklemekKaymazHayır

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g) tepkimesi için 1 L'lik kaba 0,4 mol H₂ ve 0,4 mol I₂ konuyor. Belirli bir sıcaklıkta dengeye ulaşıldığında kapta 0,4 mol HI bulunuyor. Bu sıcaklıkta Kc kaçtır?

Kendini dene

Dengedeki bir sisteme giren maddelerden biri eklenirse K değeri büyür.

Ekzotermik bir tepkimede sıcaklık artırılırsa K küçülür.

H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g) dengesinde kabın hacmi küçültülürse denge ürünler yönüne kayar.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Kimyasal Denge soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Katalizör dengeyi değiştirir mi?

Hayır. Katalizör ileri ve geri tepkimeyi aynı oranda hızlandırır; denge konumu ve K değişmez, yalnız dengeye daha kısa sürede ulaşılır.

Kimyasal Denge konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.