Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Türk Dili ve Edebiyatı · konu anlatımı

Tanzimat Edebiyatı

Tanzimat döneminin genel özellikleri, gazete ve çeviri, birinci ve ikinci kuşak sanatçılar, dönemin "ilk"leri ve sık karışan eser–yazar eşleştirmeleri.

Bir bakışta

  • Dönemin başlangıcı 1860'ta Tercüman-ı Ahval gazetesinin yayımlanmasıdır.
  • Birinci kuşak toplum için sanat, ikinci kuşak sanat için sanat anlayışını benimser.
  • Şair Evlenmesi ilk yerli tiyatro eseridir.
  • Araba Sevdası realist romanın ilk örneği sayılır.

Konu nedir?

Tanzimat edebiyatı "ilk"lerin dönemidir: ilk özel gazete, ilk yerli tiyatro, ilk çeviri roman, ilk yerli roman. 1839'da Tanzimat Fermanı ilan edildikten sonra Batı etkisiyle şekillenen yeni Türk edebiyatının ilk evresidir; 1860'ta Tercüman-ı Ahval gazetesinin yayımlanması dönemin başlangıcı kabul edilir. Roman, tiyatro ve makale gibi Batılı türler Türk edebiyatına bu dönemde girmiştir.

Bilmen gerekenler

  • Genel özellikler: Edebiyat halkı eğitmenin bir aracı olarak görülmüş, dilin sadeleşmesi savunulmuş ama bu tam olarak başarılamamıştır. Gazeteler ve Batı'dan yapılan çeviriler yeni türlerin yerleşmesini sağlamıştır.
  • Gazete ve çeviri: İlk özel Türkçe gazete Tercüman-ı Ahval'i Şinasi ile Agâh Efendi çıkarmıştır. İlk çeviri roman Yusuf Kâmil Paşa'nın Fénelon'dan çevirdiği Telemak'tır; Şinasi'nin Tercüme-i Manzume adlı eseri ilk şiir çevirilerini içerir.
  • Birinci kuşak (toplum için sanat): Şinasi, ilk yerli tiyatro eseri Şair Evlenmesi'ni yazmıştır. Namık Kemal vatan, hürriyet ve millet kavramlarını işlemiş; Vatan yahut Silistre adlı oyunu ve İntibah romanıyla tanınır. Ziya Paşa, Terkib-i Bent ve Terci-i Bent şiirleri ile Harabat adlı antolojisiyle bilinir. Ahmet Mithat Efendi halkı eğitmek için çok sayıda roman yazmıştır; Felatun Bey ile Rakım Efendi en bilinen eserlerindendir.
  • İkinci kuşak (sanat için sanat): Bireysel konulara, aşka ve ölüme yönelmişlerdir. Recaizade Mahmut Ekrem, Araba Sevdası ile realist romanın ilk örneğini vermiş, Talim-i Edebiyat adlı edebiyat kuramı kitabını yazmıştır. Abdülhak Hamit Tarhan, eşinin ölümü üzerine yazdığı Makber ile ve tiyatrolarıyla tanınır. Sami Paşazade Sezai, Sergüzeşt romanında esaret konusunu işlemiştir.
  • Roman, tiyatro ve şiir: Romanlarda olay örgüsü sık sık kesilir, yazar araya girip okura bilgi verir. Tiyatroda Batılı tekniğe geçilmiş, şiirde ise divan biçimleri yeni konularla kullanılmıştır. İlk yerli roman Şemsettin Sami'nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat'ı, ilk edebî roman ise Namık Kemal'in İntibah'ıdır.

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en çok "ilk"ler karışır. İlk yerli roman (Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat), ilk edebî roman (İntibah) ve ilk realist roman (Araba Sevdası) üç ayrı eserdir; soruda hangi "ilk"in istendiğini dikkatle oku.

  • Kuşakların sanat anlayışını karıştırmak: birinci kuşak toplum için sanat, ikinci kuşak sanat için sanat anlayışını benimser.
  • Tanzimat'ta divan biçimlerinin tamamen bırakıldığını sanmak; özellikle birinci kuşak eski biçimleri yeni konularla sürdürmüştür.

Nasıl çalışmalı?

Defterine iki sütun aç: birinci kuşak ve ikinci kuşak. Her sanatçıyı doğru sütuna yaz, adının yanına bir eser ve bir özellik ekle. Bu iki sütunlu sayfa, kuşak sorularında saniyeler içinde karar vermeni sağlar. "İlk"leri de ayrı bir listede topla ve haftada iki kez kendini sına: eser adlarını kapat, yalnız "ilk yerli tiyatro" gibi ifadelerden eseri ve yazarını bulmaya çalış.

Tanzimat döneminin "ilk"leri

İlkEserYazar
Özel Türkçe gazeteTercüman-ı AhvalŞinasi ve Agâh Efendi
Yerli tiyatro eseriŞair EvlenmesiŞinasi
Çeviri romanTelemakYusuf Kâmil Paşa (çeviren)
Yerli romanTaaşşuk-ı Talat ve FitnatŞemsettin Sami
Edebî romanİntibahNamık Kemal
Realist romanAraba SevdasıRecaizade Mahmut Ekrem

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat ikinci kuşak sanatçıları için söylenemez?

Kendini dene

İntibah, Namık Kemal'in romanıdır.

Makber adlı eseri Recaizade Mahmut Ekrem yazmıştır.

Ziya Paşa, Harabat adlı bir antoloji hazırlamıştır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Tanzimat Edebiyatı soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Tanzimat'ın "ilk"lerini nasıl aklımda tutabilirim?

Türlere göre grupla: gazete (Tercüman-ı Ahval), tiyatro (Şair Evlenmesi), çeviri roman (Telemak), yerli roman (Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat), edebî roman (İntibah), realist roman (Araba Sevdası). Her birini yazarıyla birlikte bir karta yaz ve kartları karıştırarak tekrar et.

Tanzimat Edebiyatı konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.