Bir bakışta
- Ana düşünce çoğunlukla paragrafın başında ya da sonunda yer alır.
- Yardımcı düşünceler ana düşünceyi açıklar ve destekler.
- Dört anlatım biçimi: açıklama, tartışma, betimleme ve öyküleme.
- Tanık göstermede düşünceyi desteklemek için bir başkasının sözüne başvurulur.
Konu nedir?
AYT edebiyat testindeki anlam soruları TYT'den tanıdığın tiplerle gelir: ana düşünce, yardımcı düşünce, anlatım biçimi, cümle yorumu. Değişen şey parçaların konusudur. Buradaki metinler şiir, roman, eleştiri ve sanat üzerine yazılmıştır; "imge", "üslup", "dize" gibi terimlerle doludur. Terimleri tanıyan öğrenci parçayı bir kez okuyup anlar; tanımayan aynı parçaya iki kez dönmek zorunda kalır.
Bilmen gerekenler
- Sözcükte anlam: Gerçek, yan, mecaz ve terim anlam; deyimler ve anlam ilişkileri (eş, zıt, yakın anlam). Edebî metinlerde mecaz ve terim anlam sık karşına çıkar: "dize", "imge", "uyak".
- Cümlede anlam: Neden-sonuç, amaç-sonuç ve koşul ilişkileri; öznel ve nesnel yargılar; karşılaştırma, tanım, eleştiri ve öneri cümleleri. Sanat eleştirisi içeren cümlelerde yazarın tutumunu (övgü, eleştiri, öneri) yakalamak önemlidir.
- Paragrafta ana düşünce: Yazarın okura iletmek istediği temel yargıdır; çoğunlukla paragrafın başında ya da sonunda genel bir cümle olarak yer alır.
- Yardımcı düşünceler: Ana düşünceyi açıklayan, örnekleyen ve destekleyen ayrıntılardır.
- Anlatım biçimleri: Açıklama (bilgi verme), tartışma (bir görüşü savunup karşıt görüşü çürütme), betimleme (sözcüklerle resim çizme) ve öyküleme (olayları zaman içinde anlatma).
- Düşünceyi geliştirme yolları: Tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme, sayısal verilerden yararlanma ve benzetme.
Sık yapılan hatalar
Sınıfta en sık tanık gösterme ile örnekleme karışır. Yazar bir şairin ya da eleştirmenin sözünü aktarıp düşüncesini onunla destekliyorsa tanık gösterir. Kendi düşüncesini somut bir durumla açıklıyorsa örnek verir.
- Doğru olan ama paragrafta vurgulanmayan bir ayrıntıyı ana düşünce seçmek.
- Paragrafta bulunmayan, yalnız genel kültüre göre doğru olan bir yargıyı işaretlemek.
- Bilmediğin bir edebî terim yüzünden paragrafın yönünü yanlış okumak.
Nasıl çalışmalı?
Paragraf çalışmalarının bir bölümünü edebiyat ve sanat konulu parçalara ayır; günde on soru iyi bir başlangıçtır. Ana düşünce sorularında seçeneklere bakmadan önce parçanın ne söylediğini kendi cümlenle yaz. Okurken anlamını bilmediğin her terimi (imge, ironi, üslup, kurmaca) ayrı bir sayfaya not et ve tanımını yanına ekle; bu liste edebiyat bilgisi sorularında da işine yarar. Yanıldığın parçalarda seni yanıltan cümlenin altını çiz.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Bir şiiri ilk okuyuşta bütünüyle anladığımızı sanırız. Oysa iyi bir şiir, her okunuşta yeni bir kapı aralar; dün dikkatimizden kaçan bir sözcük, bugün bütün dizeye başka bir ışık düşürür. Şiiri değerli kılan da bu tükenmeyen yanıdır; okur değiştikçe şiir de onunla birlikte yeniden doğar. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap C. Parça, iyi bir şiirin her okunuşta yeni bir anlam sunduğunu ve onu değerli kılanın bu "tükenmeyen yanı" olduğunu söylüyor. A bu düşüncenin tersi; B, D ve E ise parçada savunulmayan yargılar.
Kendini dene
Betimlemede olaylar zaman sırasıyla anlatılır.
Tartışmacı anlatımda yazar bir görüşü savunur ve karşıt görüşü çürütmeye çalışır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Anlam Bilgisi (Sözcük, Cümle, Paragraf) soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
AYT paragraf soruları TYT'dekilerden farklı mı?
Soru tipleri aynıdır; fark parçaların konusundadır. AYT'de metinler çoğunlukla şiir, roman, eleştiri ve sanat üzerine olduğu için edebî terimleri bilmek okumanı hızlandırır.
Anlam Bilgisi (Sözcük, Cümle, Paragraf) konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.