Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Türk Dili ve Edebiyatı · konu anlatımı

Cumhuriyet Dönemi Roman ve Hikâye

Millî Mücadele ve köy romanı, bireyin iç dünyası, modernist ve postmodern roman, durum hikâyesi: Cumhuriyet dönemi yazarları ve eserleri.

Bir bakışta

  • Yaşar Kemal, Çukurova'yı destansı bir dille anlatır.
  • Tanpınar zaman ve medeniyet değişimi temalarını işler.
  • Oğuz Atay, Tutunamayanlar ile Türk romanında yeni bir dönem açmıştır.
  • Sait Faik durum hikâyesinin ustasıdır.

Konu nedir?

Cumhuriyet döneminde Türk romanı ve hikâyesi birçok yöne açıldı. Kimi yazarlar Anadolu'nun ve Çukurova'nın insanını anlattı, kimi bireyin iç dünyasına döndü, kimi de anlatım tekniklerini baştan sorguladı. Bu çeşitlilik ilk bakışta ezberi zorlaştırır gibi görünür; yazarları yönelimlerine göre gruplayınca tablo sadeleşir. Sorular çoğunlukla yazar–eser bilgisi ve üslup özellikleri üzerinden gelir.

Bilmen gerekenler

  • Millî Mücadele ve köy romanı: Kemal Tahir tarihî ve toplumsal romanlarıyla (Devlet Ana, Yorgun Savaşçı) tanınır. Yaşar Kemal, Çukurova'yı ve oradaki insanların yaşam mücadelesini destansı bir dille anlatır (İnce Memed). Orhan Kemal, işçilerin ve yoksul insanların hayatını gerçekçi bir bakışla işler (Bereketli Topraklar Üzerinde).
  • Bireyin iç dünyası: Ahmet Hamdi Tanpınar zaman, rüya ve medeniyet değişimi gibi temaları işler (Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü). Peyami Safa, Doğu-Batı çatışmasını ve ruhsal bunalımları anlatır (Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih-Harbiye). Oğuz Atay, ironi ve bilinç akışı gibi tekniklerle Türk romanında yeni bir dönem açmıştır (Tutunamayanlar).
  • Modernizm ve postmodernizm: Yusuf Atılgan yalnızlık ve yabancılaşmayı modernist tekniklerle işler (Aylak Adam, Anayurt Oteli). Orhan Pamuk postmodern anlatı teknikleriyle tanınır (Kara Kitap, Benim Adım Kırmızı); 2006 Nobel Edebiyat Ödülü sahibidir.
  • Hikâye: Sait Faik Abasıyanık, olaydan çok bir kesite ve duyguya dayanan durum hikâyesinin ustasıdır (Semaver, Alemdağ'da Var Bir Yılan). Sabahattin Ali toplumsal gerçekçi hikâye ve romanlarıyla bilinir (Kuyucaklı Yusuf, Kürk Mantolu Madonna). Memduh Şevket Esendal durum hikâyesinin öncülerindendir. Haldun Taner, hikâyelerinin yanında Keşanlı Ali Destanı gibi oyunlarıyla da tanınır.
  • 1970'lerden itibaren kadın yazarlar: Adalet Ağaoğlu (Ölmeye Yatmak), Füruzan (Parasız Yatılı) ve 1980'lerde Latife Tekin (Sevgili Arsız Ölüm), farklı toplumsal kesimlerin deneyimlerini özgün anlatımlarla aktarmıştır.

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en çok Kemal Tahir ile Yaşar Kemal karışır; adları benzer, ikisi de Anadolu'yu anlatır. Ayırmak için birer eser yeter: Kemal Tahir tarih ve toplum (Devlet Ana), Yaşar Kemal Çukurova ve destansı anlatım (İnce Memed).

  • Durum hikâyesi ile olay hikâyesini karıştırmak: Sait Faik ve Memduh Şevket Esendal durum, Ömer Seyfettin olay hikâyesinin temsilcisidir.
  • Sabahattin Ali'nin romanlarını hikâye kitaplarıyla karıştırmak.

Nasıl çalışmalı?

Yazarları yönelimlerine göre beş kutuya ayır: Anadolu ve köy, bireyin iç dünyası, modernizm ve postmodernizm, hikâye, kadın yazarlar. Her yazara iki eser ve bir üslup özelliği bağla. Fırsat bulursan her gruptan bir kitabın ilk bölümünü oku ya da ayrıntılı bir özetine bak; birkaç sayfasını okuduğun romanın yazarını karıştırmak zordur. Eşleştirme sorularında yanıldığın eserleri ayrı bir listede biriktir ve haftada bir tekrar et.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Hikâyelerinde olay örgüsünden çok bir kesiti, bir duyguyu öne çıkarır. İstanbul'un kıyı semtlerini, balıkçıları ve sıradan insanları içten, şiirsel bir dille anlatır. İnsana ve denize duyduğu sevgi, öykülerinin temel kaynağıdır. Bu parçada sözü edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Kendini dene

Huzur, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanıdır.

Kürk Mantolu Madonna, Peyami Safa'nın romanıdır.

Aylak Adam, Yusuf Atılgan'ın romanıdır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Cumhuriyet Dönemi Roman ve Hikâye soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Durum hikâyesi ile olay hikâyesi arasındaki fark nedir?

Olay hikâyesinde serim, düğüm ve çözüm bölümleri belirgindir ve merak ön plandadır. Durum hikâyesinde belirgin bir olay örgüsü bulunmaz; hayattan bir kesit, bir ruh hâli ya da bir an anlatılır.

Cumhuriyet Dönemi Roman ve Hikâye konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 6 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.