Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Türk Dili ve Edebiyatı · konu anlatımı

Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti

Servet-i Fünun'un sanat anlayışı ve sanatçıları, Fecr-i Âti ve Ahmet Haşim, topluluk dışında kalan Mehmet Âkif ve Hüseyin Rahmi.

Bir bakışta

  • Servet-i Fünun "sanat için sanat" anlayışını benimser.
  • Dil ağırdır; aruz, sone ve terzarima kullanılır.
  • Halit Ziya, Türk romanını Batılı teknik düzeye ulaştırmıştır.
  • Fecr-i Âti'nin en önemli ismi Ahmet Haşim'dir.
  • Mehmet Âkif ve Hüseyin Rahmi topluluk dışında kalmıştır.

Konu nedir?

1896'da Servet-i Fünun dergisinin çevresinde toplanan genç sanatçılar, Tanzimat'ın "halkı eğitme" kaygısını bir kenara bıraktı ve sanatı kendi değeri için yapmayı seçti. Recaizade Mahmut Ekrem'in desteğiyle bir araya gelen bu topluluğun edebiyatına Edebiyat-ı Cedide (yeni edebiyat) da denir. 1909'da kurulan Fecr-i Âti ise benzer bir anlayışı sürdürmeye çalışan, kısa ömürlü bir topluluktur. İki dönemde de Fransız edebiyatı örnek alınmıştır.

Bilmen gerekenler

  • Servet-i Fünun'un genel özellikleri: "Sanat için sanat" anlayışı, Arapça ve Farsça sözcüklerle yüklü ağır bir dil, aruz ölçüsü, sone ve terzarima gibi Batı nazım biçimleri ve serbest müstezat. Şiirde anlam beyitle sınırlanmaz, birkaç dizeye yayılır. Dönemin baskıcı ortamı yüzünden karamsarlık ve kaçış duygusu öne çıkar.
  • Tevfik Fikret: Topluluğun şiirdeki öncüsüdür. Rübab-ı Şikeste kitabıyla tanınır; sonraki dönemde toplumsal konulara yönelmiştir. Şermin adlı kitabını çocuklar için yazmıştır.
  • Cenap Şahabettin: Sembolizm etkisinde, ağır bir dille yazan şairdir; Hac Yolunda adlı gezi yazıları da vardır.
  • Halit Ziya Uşaklıgil: Türk romanını Batılı teknik düzeye ulaştıran yazardır. Mai ve Siyah ile Aşk-ı Memnu en bilinen romanlarıdır.
  • Mehmet Rauf ve Hüseyin Cahit: Mehmet Rauf, Eylül ile psikolojik romanın ilk başarılı örneğini vermiştir. Hüseyin Cahit Yalçın roman ve hikâyelerinin yanı sıra eleştiri ve gazete yazılarıyla da tanınır.
  • Fecr-i Âti: "Sanat şahsi ve muhteremdir" ilkesiyle ortaya çıkmıştır. Topluluğun en önemli ismi sembolist şair Ahmet Haşim'dir; Göl Saatleri ve Piyale adlı şiir kitaplarıyla tanınır.
  • Topluluk dışı sanatçılar: Mehmet Âkif Ersoy, Safahat adlı eserinde toplumsal konuları manzum hikâyelerle işlemiş ve aruzu konuşma diline yaklaştırmıştır. Hüseyin Rahmi Gürpınar, natüralizm etkisindeki mizahi halk romanlarıyla tanınır.
  • Tevfik Fikret ile Mehmet Âkif: İkisi de son dönemlerinde toplumsal konulara yönelmiştir; ancak Fikret Batıcı, Âkif ise İslamcı bir dünya görüşünü savunmuştur.

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en sık Ahmet Haşim Servet-i Fünun şairi sanılır. Haşim, Servet-i Fünun'dan sonra kurulan Fecr-i Âti'nin en önemli ismidir; iki topluluğu ayıran sorularda adı bu yüzden sık geçer.

  • Servet-i Fünun ile Fecr-i Âti'yi aynı topluluk saymak; Fecr-i Âti ayrı ve sonraki bir topluluktur.
  • Mehmet Âkif'i Servet-i Fünun anlayışı içinde değerlendirmek; o topluluk dışında kalmış, sade dili ve toplumsal konularıyla ayrılmıştır.

Nasıl çalışmalı?

Önce topluluğun genel özelliklerini öğren, sonra her sanatçıya bir eser ve bir özellik bağla. Servet-i Fünun'u Tanzimat'la karşılaştıran üç satırlık bir not yaz: dil (Tanzimat sadeleşmeyi savunur, Servet-i Fünun dili ağırlaştırır), sanat anlayışı, konu. Topluluk dışı sanatçıları ayrı bir kutuya al; sorular sık sık "hangisi topluluk dışındadır?" diye gelir. Fikret ile Âkif'i de ayrıca karşılaştır: ikisi de toplumsal konulara yönelir, dünya görüşleri ayrılır.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdakilerden hangisi Servet-i Fünun şiirinin özelliklerinden biri değildir?

Kendini dene

Eylül, Mehmet Rauf'un romanıdır.

Ahmet Haşim, Servet-i Fünun topluluğunun şairidir.

Aşk-ı Memnu, Halit Ziya Uşaklıgil'in romanıdır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Servet-i Fünun ile Fecr-i Âti arasındaki temel fark nedir?

İkisi de bireysel ve Batı etkili bir sanat anlayışına sahiptir. Fecr-i Âti, Servet-i Fünun'dan sonra "Sanat şahsi ve muhteremdir" ilkesiyle kurulmuş ve kısa sürede dağılmıştır; en kalıcı ismi Ahmet Haşim olmuştur.

Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.