Bir bakışta
- İlk beylikler Malazgirt sonrası: Saltuklu, Mengücek, Danişmentli, Artuklu, Çaka.
- I. Haçlı Seferi'nde İznik kaybedilince merkez Konya'ya taşındı.
- Miryokefalon (1176) Anadolu'nun Türk yurdu olduğunu kesinleştirdi.
- Kösedağ (1243) yenilgisiyle devlet İlhanlı denetimine girdi, ikinci beylikler dönemi başladı.
- Karamanoğlu Mehmet Bey 1277'de Türkçeyi resmî dil ilan etti.
Konu nedir?
Malazgirt kapıyı açtı; içeride kalıcı bir Türk yurdu kurmak ise uzun ve çetin bir süreç oldu. Bu başlıkta Anadolu'da kurulan ilk beylikleri, Türkiye Selçuklu Devleti'nin yükselişini, Moğol baskısıyla nasıl zayıfladığını ve ardından gelen ikinci beylikler dönemini göreceksin. Savaşların sırasını ve her birinin neyi değiştirdiğini bilmek bu konunun omurgasıdır.
Bilmen gerekenler
- Anadolu'nun Türkleşmesi: 1071'den sonra Anadolu'da ilk Türk beylikleri kuruldu: Saltuklular (Erzurum), Mengücekler (Erzincan, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası), Danişmentliler (Sivas, Tokat), Artuklular (Diyarbakır, Mardin çevresi) ve İzmir'de donanma kuran Çaka Beyliği.
- Türkiye Selçuklu Devleti: Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik merkez olarak kuruldu. I. Haçlı Seferi'nde İznik kaybedilince merkez Konya oldu.
- Haçlı Seferleri: Kutsal toprakları ele geçirme amacıyla Avrupa'dan düzenlendi. IV. Haçlı Seferi'nde İstanbul işgal edildi. Seferler sonunda Doğu–Batı ticareti canlandı, Avrupa'da feodalite zayıfladı, Doğu'nun bilim ve kültür birikimi Avrupa'ya taşındı.
- Yükseliş: II. Kılıç Arslan'ın 1176 Miryokefalon zaferi, Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan çıkarma umudunu sona erdirdi. Antalya, Sinop ve Alanya'nın alınmasıyla Akdeniz ve Karadeniz ticaretine açılındı. I. Alaeddin Keykubat dönemi devletin en parlak dönemidir; 1230 Yassıçemen Savaşı'nda Harzemşahlar yenildi.
- Kösedağ ve beylikler dönemi: 1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilen devlet, İlhanlı denetimine girdi ve zayıfladı. Bu boşlukta ikinci beylikler dönemi başladı: Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Karesioğulları, Candaroğulları, Aydınoğulları, Osmanoğulları ve diğerleri. Karamanoğlu Mehmet Bey 1277'de Türkçeyi resmî dil ilan etti.
- Kültür ve medeniyet: Ticaret yollarına kervansaraylar yapıldı; kervansaraylarda konaklama ücretsizdi ve kaybolan mallar devlet güvencesindeydi. Ahilik teşkilatı esnafın mesleki ve ahlaki eğitimini sağladı. Medreseler, darüşşifalar ve taş işçiliği öne çıkar.
Sık yapılan hatalar
- Malazgirt ile Miryokefalon'un sonuçlarını yer değiştirmek. Malazgirt Anadolu'nun kapısını açtı; Miryokefalon, Bizans'ın Türkleri geri atma umudunu bitirdi ve Anadolu'nun Türk yurdu olduğunu kesinleştirdi.
- Kösedağ'ı Haçlılara ya da Bizans'a karşı bir savaş sanmak. Karşıdaki güç Moğollardır ve sonucu İlhanlı denetimidir.
- İki beylik grubunu aynı döneme koymak. Saltuklular, Mengücekler gibi ilk beylikler Malazgirt'ten hemen sonra; Karamanoğulları, Osmanoğulları gibi ikinciler Kösedağ'dan sonra ortaya çıktı.
Nasıl çalışmalı?
Dört savaşı (Malazgirt, Miryokefalon, Yassıçemen, Kösedağ) bir şeride diz ve her birinin altına tek cümlelik sonucunu yaz; aşağıdaki zaman çizelgesi bunun hazır bir örneği. Beylikleri iki ayrı listede çalış: "Malazgirt sonrası" ve "Kösedağ sonrası". Bir beylik adı görünce önce hangi listeye ait olduğunu söyleyebiliyorsan, dönem sorularının yarısını çözmüş olursun. Kervansaray ve Ahilik sorularında genellikle "devletin ticarete verdiği önem" ya da "mesleki dayanışma" yorumu beklenir; metindeki ipucu kelimelerinin altını çiz.
Zaman çizelgesi
- 1071Malazgirt zaferi; Anadolu'da ilk Türk beylikleri kurulmaya başladı.
- 1176Miryokefalon: Bizans, Türkleri Anadolu'dan çıkarma umudunu yitirdi.
- 1204IV. Haçlı Seferi'nde İstanbul işgal edildi.
- 1230Yassıçemen: I. Alaeddin Keykubat Harzemşahları yendi.
- 1243Kösedağ: Moğollara yenilgi, İlhanlı denetimi ve ikinci beylikler dönemi.
- 1277Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçeyi resmî dil ilan etti.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Türkiye Selçuklu Devleti'nin 1176'da Bizans'a karşı kazandığı Miryokefalon Savaşı'nın en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap D. Miryokefalon'dan sonra Bizans savunmaya çekildi ve Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti. Anadolu'nun kapısını açan Malazgirt'tir; Moğol hâkimiyeti Kösedağ'la başladı, merkezin Konya'ya taşınması ise I. Haçlı Seferi'nin sonucudur.
Kendini dene
Miryokefalon Savaşı Anadolu'nun kapılarını Türklere açmıştır.
Kösedağ yenilgisinden sonra Türkiye Selçuklu Devleti İlhanlı denetimine girmiştir.
Kervansaraylarda kaybolan malların bedeli devlet güvencesindeydi.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Türkiye Selçuklu Devleti ve Beylikler soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Ahilik teşkilatı sınavda hangi açıdan sorulur?
Çoğunlukla esnaf ve zanaatkârların mesleki eğitimi, üretimde kalite denetimi ve toplumsal dayanışma yönünden sorulur. Osmanlı'daki lonca teşkilatının öncülü olduğu da sık karşına çıkar.
Türkiye Selçuklu Devleti ve Beylikler konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.