Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Tarih · konu anlatımı

Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı

Coğrafi keşifler, Rönesans, Reform, Aydınlanma, Fransız İhtilali ve Sanayi İnkılabı; her birinin Osmanlı'ya etkisi: AYT Tarih anlatımı.

Bir bakışta

  • Keşiflerle ticaret yolları Atlantik'e kaydı; Osmanlı'da gümrük gelirleri azaldı.
  • Rönesans sanat ve düşüncede, Reform (1517, Luther) din alanında değişimdir.
  • Aydınlanma: Montesquieu kuvvetler ayrılığını, Rousseau toplum sözleşmesini savundu.
  • Fransız İhtilali'nin Osmanlı'yı en çok sarsan fikri milliyetçiliktir.
  • Sanayi İnkılabı Osmanlı el tezgâhlarını geriletti, Osmanlı hammadde satan pazara dönüştü.

Konu nedir?

XV. yüzyılda Avrupa'nın gemileri Ümit Burnu'nu dolaşırken, Osmanlı Akdeniz ticaretinin efendisiydi. Dört yüzyıl sonra aynı Avrupa fabrikalarda ürettiği kumaşı Osmanlı çarşılarına satıyordu. Bu başlık aradaki dönüşümü anlatır: keşifler, Rönesans, Reform, Aydınlanma, Fransız İhtilali ve Sanayi İnkılabı. Her gelişmede iki soru sorulur: Avrupa'da ne değişti ve bu değişim Osmanlı'ya nasıl yansıdı?

Bilmen gerekenler

  • Coğrafi keşifler: Pusulanın geliştirilmesi, gemi yapımındaki ilerleme ve baharat yollarının Müslümanların denetiminde olması keşifleri başlattı. Bartolomeu Dias Ümit Burnu'na ulaştı, Kristof Kolomb 1492'de Amerika'ya vardı, Vasco da Gama Hindistan'a ulaştı; Macellan'ın başlattığı seferle dünyanın çevresi dolaşıldı. Sonuçta ticaret yolları Atlantik'e kaydı, sömürgecilik başladı, Avrupa'ya değerli madenler aktı ve burjuvazi güçlendi. Osmanlı'da gümrük gelirleri azaldı, Avrupa'dan gelen bol gümüş fiyat artışlarına yol açtı.
  • Rönesans: İtalya'da başladı. Antik eserlerin incelenmesi, matbaanın yaygınlaşması ve sanatçıları destekleyen zengin aileler etkili oldu. Hümanizm insanı merkeze aldı.
  • Reform: Martin Luther'in 1517'de Katolik Kilisesi'ni eleştirmesiyle başladı ve Protestanlık doğdu. Avrupa'da mezhep savaşları yaşandı, kilisenin otoritesi sarsıldı, krallar güçlendi. Avrupa'nın bölünmesi Osmanlı'nın işine yaradı.
  • Aydınlanma: Akıl ve bilim ön plana çıktı. Montesquieu kuvvetler ayrılığını, Rousseau toplum sözleşmesini savundu. Bu düşünceler büyük devrimleri hazırladı.
  • Fransız İhtilali (1789): Eşitlik, özgürlük, adalet ve milliyetçilik fikirleri yayıldı; İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi yayımlandı. Çok uluslu Osmanlı'yı en çok etkileyen fikir milliyetçiliktir; ilk büyük isyan Sırplara aittir.
  • Sanayi İnkılabı: İngiltere'de başladı; buhar gücü ve makineleşme üretimi artırdı. Hammadde ve pazar ihtiyacı sömürgeciliği hızlandırdı, işçi sınıfı doğdu ve yeni ideolojiler ortaya çıktı. Osmanlı'da el tezgâhları Avrupa'nın ucuz mallarıyla rekabet edemeyerek geriledi; Osmanlı hammadde satan, mamul ürün alan bir pazara dönüştü.

Sık yapılan hatalar

  • Keşiflerin Osmanlı'ya etkisini askerî alanda aramak. Etki önce ekonomide görüldü: gümrük gelirleri azaldı, gümüş bolluğu fiyatları artırdı. Bu etki de hemen değil, zamanla hissedildi.
  • Rönesans ile Reform'u karıştırmak. Rönesans sanat ve düşüncede, Reform din alanında bir değişimdir. Luther'in adı geçiyorsa Reform'dasın.
  • Fransız İhtilali'nin bütün fikirlerini Osmanlı için aynı derecede yıkıcı saymak. Dağılmayı hızlandıran milliyetçiliktir; özgürlük ve hukuk fikirleri daha çok anayasacılık hareketlerini besledi.

Nasıl çalışmalı?

Her gelişme için üç satırlık bir kart yaz: neden başladı, Avrupa'da ne değişti, Osmanlı'ya etkisi ne oldu. Kartın üçüncü satırı sınavda en çok işine yarayacak olandır. Soru kökünü okurken "Osmanlı'yı etkileyen" ile "Avrupa'yı etkileyen" ifadelerinin altını çiz. Bu konuda seçeneklerin çoğu kendi içinde doğru bilgidir; doğru cevap, sorulan etkiyi veren tek seçenektir. Aşağıdaki milliyetçilik sorusu bunun iyi bir örneği: beş seçeneğin hepsi ihtilalin fikirlerindendir.

Zaman çizelgesi

  1. 1488Bartolomeu Dias Ümit Burnu'na ulaştı.
  2. 1492Kristof Kolomb Amerika'ya vardı.
  3. 1498Vasco da Gama Hindistan'a ulaştı.
  4. 1517Martin Luther'in eleştirileriyle Reform başladı.
  5. 1789Fransız İhtilali: milliyetçilik fikri yayılmaya başladı.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Fransız İhtilali ile Avrupa'ya yayılan fikirlerden hangisi, çok uluslu bir yapıya sahip Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecini en çok hızlandırmıştır?

Kendini dene

Coğrafi keşiflerin Osmanlı'ya ilk etkisi ekonomik alanda görülmüştür.

Reform, sanat ve edebiyattaki yenilenme hareketinin adıdır.

Sanayi İnkılabı'ndan sonra Osmanlı el tezgâhları Avrupa malları karşısında geriledi.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Coğrafi keşiflerin Osmanlı'ya etkisi nasıl sorulur?

Çoğunlukla ticaret yollarının değişmesi, gümrük gelirlerinin azalması ve Avrupa'dan gelen değerli madenlerin yol açtığı fiyat artışları üzerinden sorulur. Bu etkilerin bir anda değil, zamanla hissedildiğini akılda tut.

Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.