Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Tarih · konu anlatımı

Soğuk Savaş Dönemi

İki kutuplu dünya, Truman Doktrini ve Marshall Planı, NATO ve Varşova Paktı, çok partili hayat, Kore Savaşı ve Kıbrıs: AYT Tarih anlatımı.

Bir bakışta

  • Sovyetlerin 1945'teki Boğazlar ve Kars-Ardahan talepleri Türkiye'yi Batı'ya yöneltti.
  • Truman Doktrini (1947) Türkiye ve Yunanistan'a askerî ve ekonomik yardım öngördü.
  • NATO 1949'da kuruldu; Türkiye Kore'ye asker gönderdikten sonra 1952'de üye oldu.
  • 1946 seçimleri açık oy-gizli sayım, 1950 seçimleri gizli oy-açık sayım ile yapıldı.
  • Kıbrıs Cumhuriyeti 1960'ta kuruldu; Türkiye, Yunanistan ve İngiltere garantördür.

Konu nedir?

İki süper güç hiç doğrudan savaşmadı, ama dünya kırk yılı aşkın bir süre bu iki gücün gölgesinde yaşadı. Soğuk Savaş, II. Dünya Savaşı'ndan sonra ABD liderliğindeki Batı Bloku ile Sovyetler Birliği liderliğindeki Doğu Bloku arasındaki siyasi, ekonomik ve ideolojik rekabettir. Türkiye bu dönemde Batı Bloku'nda yer aldı; bu başlıkta hem dünyadaki gelişmeleri hem de Türkiye'nin bu kararı nasıl ve neden verdiğini göreceksin.

Bilmen gerekenler

  • İki kutuplu dünya: ABD liberal ekonomi ve demokrasiyi, Sovyetler Birliği komünizmi savunuyordu. Almanya ikiye bölündü; Berlin Ablukası iki blok arasındaki ilk büyük krizlerden biri oldu. Silahlanma ve uzay yarışı yaşandı.
  • Doktrinler ve paktlar: Truman Doktrini (1947) Türkiye ve Yunanistan'a askerî ve ekonomik yardım öngördü. Marshall Planı Avrupa'nın ekonomik kalkınmasını destekledi. Batı Bloku 1949'da NATO'yu, Doğu Bloku 1955'te Varşova Paktı'nı kurdu.
  • Türkiye'nin Batı'ya yönelişi: Sovyetler Birliği'nin 1945'te Boğazlarda üs ve Kars-Ardahan üzerinde hak talep etmesi, Türkiye'yi Batı'ya yaklaştırdı. Türkiye Truman Doktrini ve Marshall Planı'ndan yararlandı, 1952'de NATO'ya üye oldu. Bağdat Paktı ile Orta Doğu'daki savunma düzenlemelerinde yer aldı.
  • Kore Savaşı (1950–1953): Kuzey Kore'nin Güney Kore'ye saldırması üzerine Birleşmiş Milletler kararıyla asker gönderildi. Türkiye'nin Kore'ye asker göndermesi NATO üyeliğinin önünü açtı.
  • Çok partili hayat: 1946'da Demokrat Parti kuruldu. 1946 seçimleri açık oy, gizli sayım ilkesiyle yapıldı. 1950 seçimleri gizli oy, açık sayım ilkesiyle yapıldı ve Demokrat Parti iktidara geldi. Bu dönemde tarımda makineleşme hızlandı, kırdan kente göç arttı.
  • Kıbrıs meselesi: Ada 1878'de İngiliz yönetimine geçmişti. Rumların Enosis (Yunanistan'a bağlanma) amacı ve EOKA örgütünün saldırıları gerginliği artırdı. 1959 Zürih ve Londra antlaşmaları ile 1960'ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu; Türkiye, Yunanistan ve İngiltere garantör oldu. 1963'te Rumların Türklere saldırılarıyla bunalım derinleşti.

Sık yapılan hatalar

  • Soğuk Savaş'ı iki süper gücün cephede karşılaştığı bir savaş gibi düşünmek. Rekabet Kore gibi vekâlet savaşları, krizler ve silahlanma yarışıyla sürdü.
  • 1946 ve 1950 seçimlerinin ilkelerini ters çevirmek. Akılda tutmanın kolay yolu: 1946'da oy açıktı, 1950'de oy gizlendi ve sayım açıldı.
  • Türkiye'yi NATO'nun kurucu üyesi saymak. NATO 1949'da kuruldu, Türkiye 1952'de katıldı.

Nasıl çalışmalı?

Kâğıdı ikiye böl: solda dünyada olanlar, sağda Türkiye'nin cevabı. Sovyet talepleri solda, Batı'ya yöneliş sağda; Truman Doktrini solda, Türkiye'ye gelen yardım sağda; Kore Savaşı solda, asker gönderme ve NATO üyeliği sağda. Bu eşleştirmeyi yapabildiğin her satır, sınavda "neden" diye sorulan bir sorunun cevabıdır. Kıbrıs'ı ayrıca ele al ve 1878'den 1963'e kadar olan adımları sırasıyla yaz; bir sonraki konuda 1964 ve 1974 bu listeye eklenecek.

Zaman çizelgesi

  1. 1945Sovyetler Birliği Boğazlarda üs ve Kars-Ardahan üzerinde hak talep etti.
  2. 1947Truman Doktrini ilan edildi.
  3. 1949NATO kuruldu.
  4. 1950Demokrat Parti iktidara geldi; Kore Savaşı başladı ve Türkiye asker gönderdi.
  5. 1952Türkiye NATO'ya üye oldu.
  6. 1955Varşova Paktı kuruldu.
  7. 1960Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Türkiye'nin 1950'de Birleşmiş Milletler kararı doğrultusunda Kore'ye asker göndermesinde etkili olan temel dış politika hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

Kendini dene

Türkiye NATO'nun kurucu üyelerindendir.

1950 seçimleri gizli oy, açık sayım ilkesiyle yapılmıştır.

Soğuk Savaş döneminde ABD ile Sovyetler Birliği doğrudan savaşmıştır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Soğuk Savaş Dönemi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Truman Doktrini Türkiye için neden önemlidir?

Sovyet baskısı altındaki Türkiye'ye askerî ve ekonomik yardım sağladı. Türkiye'nin Batı Bloku'na katılma sürecindeki ilk somut adımlardan biri kabul edilir.

Soğuk Savaş Dönemi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.