Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Tarih · konu anlatımı

İki Savaş Arasında Türkiye ve Dünya

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı, totaliter rejimlerin yükselişi, Türkiye'de devletçilik ve barışçı dış politika: AYT Tarih konu anlatımı ve örnek soru.

Bir bakışta

  • Bunalım Ekim 1929'da New York Borsası'nın çöküşüyle başladı; devletler korumacılığa yöneldi.
  • Türkiye bunalımdan sonra devletçiliğe yöneldi: Merkez Bankası, Sümerbank, Etibank, sanayi planı.
  • Totaliter rejimleri bunalım ve Versay düzenine duyulan tepki besledi.
  • Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya.
  • Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak, Afganistan.

Konu nedir?

1918'de biten savaşın yaraları kapanmadan, 1929'da New York Borsası çöktü ve dünya yeni bir bunalıma sürüklendi. Bu başlıkta iki dünya savaşı arasındaki yirmi yılı göreceksin: ekonomik bunalım, bunalımın beslediği totaliter rejimler ve Türkiye'nin bu ortamda izlediği barışçı dış politika. Üç başlık birbirine bağlıdır; birindeki gelişme ötekinin nedenidir.

Bilmen gerekenler

  • 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı: Ekim 1929'da New York Borsası'nın çöküşüyle başladı. Aşırı üretim, talebin düşmesi ve kontrolsüz kredi kullanımı bunalımın nedenleri arasındadır. Sonuçta işsizlik arttı, dünya ticareti daraldı, devletler korumacı politikalara yöneldi ve ekonomide devletin rolü büyüdü. ABD'de Roosevelt'in New Deal programı uygulandı.
  • Bunalımın Türkiye'ye etkisi: Tarım ürünlerinin fiyatları düştü, Osmanlı borçlarının ilk taksiti ödenmeye başlandı. Türkiye devletçilik politikasına yöneldi: Merkez Bankası kuruldu, Türk parasının değerini koruma düzenlemeleri yapıldı, Sümerbank ve Etibank kuruldu, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya kondu.
  • Totaliter rejimler: Bunalımın yarattığı hoşnutsuzluk ve Versay düzenine duyulan tepki otoriter yönetimleri güçlendirdi. İtalya'da Mussolini önderliğinde faşizm, Almanya'da Hitler önderliğinde Nazizm, Sovyetler Birliği'nde Stalin dönemi komünist yönetimi ve Japonya'da militarizm öne çıktı. Japonya Mançurya'yı, İtalya Habeşistan'ı işgal etti; Almanya Avusturya'yı ilhak etti.
  • Türkiye'nin dış politikası: Türkiye "Yurtta sulh, cihanda sulh" anlayışıyla barışçı bir politika izledi. 1932'de Milletler Cemiyeti'ne davet üzerine üye oldu. İtalya'nın yayılmacı politikasına karşı 1934'te Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya ile Balkan Antantı'nı kurdu. 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerinde tam egemenlik sağlandı. 1937'de İran, Irak ve Afganistan ile Sadabat Paktı imzalandı. Hatay meselesi barışçı yollarla çözüldü ve Hatay 1939'da Türkiye'ye katıldı.

Sık yapılan hatalar

  • Kapsamlı devletçilik uygulamalarını 1929'dan önceye koymak. Merkez Bankası, Sümerbank, Etibank ve sanayi planı bunalımın ardından geldi.
  • Balkan Antantı ile Sadabat Paktı'nın üyelerini karıştırmak. Kolay bir yol: Balkan Antantı'nda Türkiye dışındaki üyelerin hepsi Balkan ülkesidir, Sadabat'ta ise doğudaki komşular (İran, Irak) ve Afganistan vardır.
  • Totaliter rejimlerin yükselişini yalnız bunalıma bağlamak. Versay'ın yenilen devletlerde yarattığı tepki de en az bunalım kadar etkiliydi.

Nasıl çalışmalı?

Önce bunalımın nedenlerini ve sonuçlarını iki ayrı sütunda çıkar; sonuçlar sütununun son satırına "Türkiye'de devletçilik" yaz ve oradan Türkiye'deki adımlara geç. Dış politika için her adımın yanına iki soru cevapla: hangi tehdide karşı, kimlerle? Örneğin Balkan Antantı için "İtalya'nın yayılmacılığı; Yunanistan, Romanya, Yugoslavya". Paktları haritaya bakmadan üyeleriyle eşleştirebiliyorsan bu konu hazırdır.

Zaman çizelgesi

  1. 1929New York Borsası çöktü, Dünya Ekonomik Bunalımı başladı.
  2. 1932Türkiye Milletler Cemiyeti'ne üye oldu.
  3. 1934Balkan Antantı kuruldu.
  4. 1936Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı.
  5. 1937Sadabat Paktı imzalandı.
  6. 1939Hatay Türkiye'ye katıldı.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'ndan sonra Türkiye'de; I. Merkez Bankasının kurulması, II. Sümerbank ve Etibank'ın kurulması, III. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulanması gelişmeleri yaşanmıştır. Bu gelişmeler aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

Kendini dene

Kapsamlı devletçilik uygulamaları 1929 bunalımından önce başlamıştır.

Yunanistan, Sadabat Paktı'nın üyelerinden biridir.

Türkiye 1932'de Milletler Cemiyeti'ne davet üzerine üye olmuştur.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda İki Savaş Arasında Türkiye ve Dünya soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Balkan Antantı hangi tehdide karşı kuruldu?

Başta İtalya olmak üzere Balkanlar'daki sınırları değiştirmek isteyen yayılmacı devletlere karşı bölgesel güvenliği sağlamak için kuruldu.

İki Savaş Arasında Türkiye ve Dünya konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.