Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Tarih · konu anlatımı

Millî Mücadele

Cemiyetler, Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleri, Misak-ı Millî, TBMM, cepheler, Mudanya ve Lozan: AYT Tarih Millî Mücadele anlatımı.

Bir bakışta

  • Amasya Genelgesi millî egemenlik düşüncesini ilk kez açıkça ortaya koydu.
  • Erzurum toplanışta bölgesel, kararlarda ulusaldır; Temsil Heyeti ilk kez burada kuruldu.
  • Sivas Kongresi bütün cemiyetleri tek çatı altında birleştirdi.
  • Gümrü (Ermenistan) TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır.
  • Mudanya Doğu Trakya'yı savaşsız kurtardı; Lozan kapitülasyonları kaldırdı.

Konu nedir?

19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkan bir heyetle başlayan süreç, dört yıl sonra Lozan'da yeni bir devletin uluslararası alanda tanınmasıyla sonuçlandı. Millî Mücadele dört basamakta çalışılır: hazırlık, TBMM'nin açılışı, cepheler ve barış. Sorular en çok genelge ve kongrelerin getirdiği "ilk"lere ve antlaşmaların tarafları ile sonuçlarına dayanır.

Bilmen gerekenler

  • Cemiyetler: İşgallere karşı kurulan yararlı cemiyetler (Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri, Redd-i İlhak, Kilikyalılar gibi) bölgesel direniş örgütledi. Azınlıkların kurduğu cemiyetler ve manda yanlıları ise bağımsızlığa karşı çalıştı.
  • Hazırlık dönemi: Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Havza Genelgesi ile işgaller mitinglerle protesto edildi. Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919), "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" diyerek millî egemenlik düşüncesini ortaya koydu.
  • Kongreler: Erzurum Kongresi toplanış bakımından bölgesel, kararları bakımından ulusaldır: vatanın bölünmezliği vurgulandı, manda reddedildi, Temsil Heyeti ilk kez oluşturuldu. Sivas Kongresi ulusaldır: bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildi.
  • Misak-ı Millî: Son Osmanlı Mebusan Meclisi 28 Ocak 1920'de millî sınırları ve tam bağımsızlığı belirleyen kararları kabul etti. İstanbul'un 16 Mart 1920'de resmen işgali üzerine TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı.
  • Cepheler: Doğu Cephesi'nde Kâzım Karabekir Ermenilere karşı başarı kazandı; Gümrü Antlaşması TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır. Güney Cephesi'nde Antep, Maraş ve Urfa'da halk direnişi öne çıktı; Fransa ile Ankara Antlaşması (1921) imzalandı. Batı Cephesi'nde I. ve II. İnönü, Kütahya-Eskişehir, Sakarya ve 26 Ağustos 1922 Büyük Taarruz yaşandı. Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi verildi, Tekalif-i Milliye emirleri yayımlandı.
  • Mudanya ve Lozan: Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Doğu Trakya savaş yapılmadan kurtarıldı. Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) ile kapitülasyonlar kaldırıldı, Osmanlı borçları paylaştırıldı, Türk–Yunan nüfus mübadelesi kararlaştırıldı. Irak sınırı ve Musul meselesi İngiltere ile sonradan görüşülmek üzere bırakıldı; Boğazlar uluslararası bir komisyonun denetimine verildi.

Sık yapılan hatalar

  • Erzurum'un "bölgesel" sıfatını kararlarına da taşımak. Kongre doğu illerinin delegeleriyle toplandı ama vatanın bölünmezliği ve mandanın reddi gibi kararları bütün ülkeyi ilgilendirir.
  • Gümrü'yü Sovyet Rusya'ya yazmak. Gümrü Ermenistan ile imzalandı; Sovyet Rusya ile imzalanan Moskova Antlaşması'dır.
  • Lozan'da her konunun çözüldüğünü düşünmek. Musul sonraya kaldı, Boğazlar ise Türk egemenliğine 1936'da Montrö ile geçti.

Nasıl çalışmalı?

Aşağıdaki zaman çizelgesini önce olduğu gibi oku, sonra kapatıp boş bir kâğıda kendin yazmayı dene. Unuttuğun satırlar, tekrar etmen gereken yerlerdir. Genelge ve kongreler için tek bir soru sor: burada ilk kez ne oldu? Amasya'da millî egemenlik ilk kez açıkça söylendi, Erzurum'da Temsil Heyeti ilk kez kuruldu. Antlaşmalarda ise taraf ve sonucu birlikte ezberle; Gümrü, Moskova ve Ankara antlaşmalarını tarafları karıştırmadan sayabiliyorsan cepheler kısmı oturmuştur.

Genelge ve kongreler: ne getirdiler?

Genelge / kongreAkılda kalacak karar
Havza Genelgesiİşgaller mitinglerle protesto edildi.
Amasya GenelgesiMillî egemenlik düşüncesi açıkça ortaya kondu.
Erzurum KongresiVatanın bölünmezliği, mandanın reddi, Temsil Heyeti'nin kurulması.
Sivas KongresiCemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleşti.
Misak-ı MillîMillî sınırlar ve tam bağımsızlık kararları.

Zaman çizelgesi

  1. 19 Mayıs 1919Mustafa Kemal Samsun'a çıktı.
  2. 22 Haziran 1919Amasya Genelgesi yayımlandı.
  3. 28 Ocak 1920Misak-ı Millî Mebusan Meclisi'nde kabul edildi.
  4. 16 Mart 1920İstanbul resmen işgal edildi.
  5. 23 Nisan 1920TBMM Ankara'da açıldı.
  6. 1921Sakarya Meydan Muharebesi kazanıldı.
  7. 26 Ağustos 1922Büyük Taarruz başladı.
  8. 1922Mudanya Ateşkesi ile Doğu Trakya savaşsız kurtarıldı.
  9. 24 Temmuz 1923Lozan Barış Antlaşması imzalandı.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdakilerden hangisi Mudanya Ateşkes Antlaşması ile sağlanmıştır?

Kendini dene

Gümrü Antlaşması Sovyet Rusya ile imzalanmıştır.

Temsil Heyeti ilk kez Erzurum Kongresi'nde oluşturulmuştur.

Musul meselesi Lozan Barış Antlaşması ile çözülmüştür.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Millî Mücadele soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Amasya Genelgesi neden çok önemlidir?

Genelgede Millî Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi birlikte açıklandı. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" cümlesi millî egemenlik anlayışının ilk açık ifadesi kabul edilir.

Millî Mücadele konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.