Bir bakışta
- 622 Hicret: Medine'ye göç edildi ve ilk İslam devleti kuruldu.
- Kur'an Hz. Ebubekir döneminde kitap hâline getirildi, Hz. Osman döneminde çoğaltıldı.
- Hicri takvim ve divan teşkilatı Hz. Ömer dönemine aittir.
- Emevilerde halifelik saltanata dönüştü, mevaliye ayrımcılık yapıldı.
- 751 Talas Savaşı Abbasiler döneminde yapıldı ve Türklerin İslamiyet'e geçişini hızlandırdı.
Konu nedir?
Mekke bir ticaret kentiydi; burada doğan yeni bir din, yaklaşık bir yüzyıl içinde Endülüs'ten Orta Asya'ya uzanan bir medeniyetin temeli oldu. Bu başlık İslamiyet'in doğuşunu, ilk İslam devletinin kuruluşunu ve Emeviler ile Abbasiler döneminde bu medeniyetin nasıl yayıldığını anlatır. Türk-İslam tarihindeki pek çok gelişme buradaki olaylara dayandığı için bir sonraki konuya da zemin hazırlar.
Bilmen gerekenler
- İslam öncesi Arabistan: Kabile yapısı, Mekke'nin ticaret merkezi oluşu ve Kâbe'nin dinî önemi öne çıkar; bu döneme Cahiliye denir.
- Hz. Muhammed dönemi: 610'da ilk vahiy geldi. 622'deki Hicret ile Medine'ye göç edildi ve ilk İslam devleti kuruldu; Medine'de farklı topluluklar arasında Medine Sözleşmesi yapıldı. Bedir, Uhud ve Hendek savaşlarından sonra Hudeybiye Antlaşması imzalandı; Mekke 630'da fethedildi. Hz. Muhammed 632'de vefat etti.
- Dört Halife dönemi: Halifeler seçimle belirlendi. Hz. Ebubekir döneminde Kur'an kitap hâline getirildi. Hz. Ömer döneminde Hicri takvim kabul edildi, divan teşkilatı kuruldu; Suriye, Mısır ve Sasani toprakları fethedildi. Hz. Osman döneminde Kur'an çoğaltıldı ve donanma kuruldu. Hz. Ali döneminde Cemel ve Sıffin olayları yaşandı; Müslümanlar arasında siyasi ayrılıklar belirginleşti.
- Emeviler: Halifelik saltanata dönüştü, başkent Şam oldu. Arap olmayan Müslümanlara (mevali) ayrımcı davranılması tepki çekti. Kerbela Olayı bu dönemde yaşandı; Endülüs'e geçildi ve İstanbul kuşatıldı.
- Abbasiler: Başkent Bağdat oldu. Talas Savaşı'nda (751) Çin'e karşı Karlukların desteğiyle kazanılan zafer, Türklerin İslamiyet'e geçiş sürecini hızlandırdı. Türkler orduda ve yönetimde görev aldı. Bağdat'taki Beytü'l-Hikme, çeviri ve bilim faaliyetlerinin merkezi oldu.
- İslam medeniyeti: Medreseler, kütüphaneler, rasathaneler kuruldu; tıp, matematik, astronomi ve felsefede büyük ilerlemeler sağlandı.
Sık yapılan hatalar
- Hicri takvimi Hz. Muhammed dönemine yazmak. Takvim Hicret'i başlangıç alır ama Hz. Ömer döneminde kabul edilmiştir.
- Kur'an'la ilgili iki adımı karıştırmak: kitap hâline getirilmesi Hz. Ebubekir, çoğaltılması Hz. Osman dönemidir.
- Talas Savaşı'nı Emevilere bağlamak. Savaş 751'de, Abbasiler döneminde yapıldı.
- Emevilerdeki Arap ayrıcalığını Abbasilere de genellemek. Türklerin orduda ve yönetimde yükselmesi tam da Abbasilerin farklı tutumu sayesindedir.
Nasıl çalışmalı?
Dört halifeyi aşağıdaki tabloya bakmadan sırayla yazmayı dene; her birinin yanına yalnız bir "ilk" ya da bir olay koy. Sonra Emevi ve Abbasi için iki sütun aç: başkent, yönetim anlayışı, Türklerle ilişki, öne çıkan olay. Sorular çoğu zaman bu iki sütun arasındaki farktan gelir. Son olarak 610'dan 751'e kadar olan yılları sırala ve her olayın bir sonrakini nasıl etkilediğini tek cümleyle not et; örneğin Talas'ın Türklerin Abbasi ordusunda yer almasına giden yolu nasıl açtığını.
Dört Halife döneminde öne çıkanlar
| Halife | Öne çıkan gelişmeler |
|---|---|
| Hz. Ebubekir | Kur'an kitap hâline getirildi. |
| Hz. Ömer | Hicri takvim kabul edildi, divan teşkilatı kuruldu; Suriye, Mısır ve Sasani toprakları fethedildi. |
| Hz. Osman | Kur'an çoğaltıldı, donanma kuruldu. |
| Hz. Ali | Cemel ve Sıffin olayları yaşandı, siyasi ayrılıklar belirginleşti. |
Zaman çizelgesi
- 610İlk vahiy geldi.
- 622Hicret: Medine'ye göç edildi, ilk İslam devleti kuruldu.
- 630Mekke fethedildi.
- 632Hz. Muhammed vefat etti; Dört Halife dönemi başladı.
- 661Emeviler dönemi başladı; halifelik saltanata dönüştü.
- 750Abbasiler yönetimi devraldı.
- 751Talas Savaşı: Abbasiler, Karlukların desteğiyle Çin'i yendi.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Hicri takvimin kabul edilmesi, divan teşkilatının kurulması ve Sasanilere karşı kazanılan zaferlerle İran topraklarına ilerlenmesi aşağıdakilerden hangisinin döneminde gerçekleşmiştir?
Cevap B. Hicri takvimin başlatılması ve divan teşkilatının kurulması Hz. Ömer dönemine aittir; Sasanilere karşı Kadisiye ve Nihavend zaferleri de bu dönemde kazanıldı. Hz. Ebubekir Kur'an'ın kitap hâline getirilmesiyle, Hz. Osman çoğaltılmasıyla anılır.
Kendini dene
Hicri takvim Hz. Muhammed döneminde kullanılmaya başlanmıştır.
Talas Savaşı Abbasiler döneminde Çin'e karşı yapılmıştır.
Emeviler Arap olmayan Müslümanlara Araplarla eşit davranmıştır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda İslam Medeniyetinin Doğuşu soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Emeviler ile Abbasiler arasındaki en önemli fark nedir?
Emeviler Arap ayrıcalığına dayalı bir yönetim izledi. Abbasiler ise başta Türkler ve İranlılar olmak üzere farklı Müslüman toplulukları orduda ve yönetimde görevlendirdi; Türklerin İslam dünyasındaki yükselişi bu dönemde başladı.
İslam Medeniyetinin Doğuşu konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.