Bir bakışta
- Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı, Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edildi.
- 3 Mart 1924: halifelik kaldırıldı ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi.
- Türk Medeni Kanunu (1926) aile ve kadın hakları alanında köklü değişiklik getirdi.
- Soyadı Kanunu, lakap ve unvanların kaldırılması (1934) halkçılıkla ilişkilidir.
- Atatürk ilkeleri 1937'de anayasaya girdi.
Konu nedir?
1922 ile 1938 arasında devletin yönetim biçiminden alfabesine, kıyafetinden soyadına kadar pek çok şey değişti. Türk İnkılabı, devleti ve toplumu çağdaş uygarlık düzeyine taşımayı amaçlayan bu değişikliklerin bütünüdür. Sınav seni çoğunlukla şu soruyla sınar: bu inkılap hangi ilkeyle doğrudan ilişkilidir?
Bilmen gerekenler
- Siyasi inkılaplar: Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923), halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924). Çok partili hayata geçiş için Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası denemeleri yapıldı.
- Hukuki inkılaplar: 1921 ve 1924 anayasaları hazırlandı. 1926'da Türk Medeni Kanunu kabul edildi; aile ve kadın hakları alanında köklü değişiklik getirdi. 1928'de "devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı. Kadınlar belediye, muhtarlık ve 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı.
- Eğitim ve kültür: 3 Mart 1924'te Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim birleştirildi. 1928'de yeni Türk harfleri kabul edildi ve Millet Mektepleri açıldı. Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932) kuruldu, 1933'te üniversite reformu yapıldı.
- Toplumsal inkılaplar: Şapka Kanunu, tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması (1925), uluslararası saat ve takvim, ölçüler kanunu, Soyadı Kanunu ve lakap ile unvanların kaldırılması (1934).
- Ekonomi: 1923 İzmir İktisat Kongresi, aşar vergisinin kaldırılması, Kabotaj Kanunu, 1929 bunalımından sonra devletçilik uygulamaları.
- Atatürk ilkeleri: Cumhuriyetçilik (millî egemenlik), milliyetçilik (bağımsızlık ve millî birlik), halkçılık (ayrıcalıksız eşitlik), devletçilik (ekonomide devlet öncülüğü), laiklik (din ve devlet işlerinin ayrılması), inkılapçılık (yeniliklerin korunması ve sürdürülmesi). İlkeler 1937'de anayasaya girdi.
- Dış politika: Musul meselesi 1926 Ankara Antlaşması ile Irak lehine sonuçlandı. Türkiye 1932'de Milletler Cemiyeti'ne girdi, 1934'te Balkan Antantı'nı, 1937'de Sadabat Paktı'nı imzaladı. 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar Türk egemenliğine geçti. Hatay meselesi Atatürk'ün öncülüğünde başlatıldı ve 1939'da Hatay Türkiye'ye katıldı.
Sık yapılan hatalar
- Halifeliğin kaldırılmasını yalnız cumhuriyetçiliğe bağlamak. Dinî bir makamın devlet yönetimindeki etkisini bitirdiği için laikliğin de temel adımıdır.
- Soyadı Kanunu'nu laiklikle eşleştirmek. Kanun lakap ve unvanlarla birlikte kişiler arasındaki ayrıcalık izlerini kaldırdığı için en çok halkçılıkla ilişkilendirilir.
- Montrö'yü Lozan'ın bir maddesi sanmak. Montrö 1936'da imzalanan ayrı bir sözleşmedir ve Lozan'daki Boğazlar düzenlemesini değiştirmiştir.
Nasıl çalışmalı?
Her inkılabın yanına iki şey yaz: ilgili ilke ve tek cümlelik amacı. Aşağıdaki tablo bunun bir başlangıcı. Bir inkılabın birden fazla ilkeyle ilişkili olabileceğini hesaba kat; bu yüzden soru kökündeki "doğrudan" ya da "en çok" kelimesinin altını çiz ve seçenekleri ona göre ele. Tarihlerde 3 Mart 1924'e ayrıca dikkat et: halifeliğin kaldırılması ve Tevhid-i Tedrisat aynı gün kabul edildi, bu da sorularda sık kullanılan bir ayrıntıdır.
İnkılaplar ve doğrudan ilişkili ilkeler
| İnkılap | Doğrudan ilişkili ilke |
|---|---|
| Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanı | Cumhuriyetçilik |
| Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat | Laiklik |
| Soyadı Kanunu, lakap ve unvanların kaldırılması, aşarın kaldırılması | Halkçılık |
| Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu, Kabotaj Kanunu | Milliyetçilik |
| 1929 bunalımından sonra devlet eliyle sanayileşme | Devletçilik |
Zaman çizelgesi
- 1 Kasım 1922Saltanat kaldırıldı.
- 29 Ekim 1923Cumhuriyet ilan edildi.
- 3 Mart 1924Halifelik kaldırıldı, Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi.
- 1926Türk Medeni Kanunu kabul edildi.
- 1928Yeni Türk harfleri kabul edildi.
- 1934Soyadı Kanunu; kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı.
- 1937Atatürk ilkeleri anayasaya girdi.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Aşağıdaki gelişmelerden hangisi doğrudan laiklik ilkesiyle ilgilidir?
Cevap D. Halifeliğin kaldırılması, dinî bir makamın devlet yönetimindeki etkisini sona erdirdiği için laiklik ilkesiyle doğrudan ilgilidir. Soyadı Kanunu ve aşarın kaldırılması halkçılıkla, Türk Tarih Kurumu milliyetçilikle, Kabotaj Kanunu ekonomik bağımsızlık ve milliyetçilikle ilişkilidir.
Kendini dene
Soyadı Kanunu doğrudan laiklik ilkesiyle ilişkilidir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi Lozan Antlaşması'nın bir maddesidir.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim kurumları tek çatı altında birleştirildi.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Atatürkçülük ve Türk İnkılabı soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Halkçılık ilkesi en çok hangi inkılaplarla ilişkilendirilir?
Soyadı Kanunu, lakap ve unvanların kaldırılması, aşar vergisinin kaldırılması ve kadınlara siyasi hakların tanınması gibi kişiler ya da sınıflar arasındaki ayrıcalıkları kaldıran düzenlemelerle.
Atatürkçülük ve Türk İnkılabı konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.