Bir bakışta
- Zarflar fiilleri, sıfatları ve başka zarfları niteler.
- Yer-yön sözcüğü ek alırsa isim olur: "içeriye girdi".
- "ve" ile değiştirilebilen "ile" bağlaçtır.
- Bağlaç çıkarıldığında cümle bozulmaz, yalnız anlam değişir.
Konu nedir?
"Güzel bir gün" ile "Güzel konuştu" cümlelerinde aynı sözcük iki ayrı iş görüyor: ilkinde bir ismi, ikincisinde bir fiili niteliyor. Zarflar fiillerin ve niteleyici sözcüklerin anlamını belirler. Edat, bağlaç ve ünlem ise tek başına bir varlığı karşılamaz; sözcükler ve cümleler arasında ilişki kurar ya da bir duyguyu dile getirir. Soruların çoğu, aynı sözcüğün farklı cümlelerdeki görevini ayırt etmeni ister.
Bilmen gerekenler
- Zarflar: Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ya da başka zarfları niteler. Durum ("Hızlı koştu."), zaman ("Yarın gel."), miktar ("çok güzel", "en uzun", "daha az"), yer-yön ("İçeri gir.", "Yukarı çık.") ve soru zarfları ("Nasıl geldin?", "Ne zaman başlıyor?") vardır.
- Yer-yön zarfına dikkat: "içeri, dışarı, yukarı, aşağı, ileri, geri" ek almadan fiili niteliyorsa zarftır. Ek alırsa isim olur: "İçeriye girdi."
- Edatlar (ilgeçler): Tek başına anlamı olmayan, kendinden önceki sözcükle anlam ilişkisi kuran sözcüklerdir: "gibi, kadar, için, ile, göre, rağmen, dolayı, beri". "Senin gibi düşünüyorum." cümlesinde "gibi" benzerlik ilişkisi kurar.
- Bağlaçlar: Eş görevli sözcükleri ya da cümleleri bağlar: "ve, ama, fakat, çünkü, de, ki, ya…ya, hem…hem, ne…ne". Bağlaç cümleden çıkarılınca cümle bozulmaz, yalnız anlam daralır ya da değişir.
- Ünlemler: Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları ya da seslenmeyi bildirir: "Eyvah, otobüsü kaçırdık!", "Hey, buraya bak!"
- "ile" sözcüğü: "ve" anlamında iki ögeyi bağlıyorsa bağlaçtır: "Ali ile Ayşe geldi." Araç, birliktelik ya da durum bildiriyorsa edattır: "Trenle geldi.", "Sabırla bekledi."
Sık yapılan hatalar
Sınıfta en çok "ile" sözcüğü karışır. "Ali ile Ayşe geldi." cümlesinde "ile" yerine "ve" koyabilirsin, bu yüzden bağlaçtır. "Trenle geldi." cümlesinde "ve" koyamazsın; burada "ile" aracı bildiren bir edattır.
- Sıfat ile zarfı karıştırmak: "Güzel bir gün" öbeğinde "güzel" sıfat, "Güzel konuştu" cümlesinde zarftır.
- "İçin" sözcüğünü bağlaç sanmak. "İçin" edattır; kendinden önceki sözcükle neden ya da amaç ilişkisi kurar.
- Bağlaç olan "de" ile bulunma eki "-de"yi karıştırmak: "Sen de gel." / "Sende kalsın."
Nasıl çalışmalı?
Çok görevli sözcüklerden kısa bir liste yap: "güzel, ile, de, için, kadar, gibi, daha". Her birini en az iki farklı görevde kullanan cümleler kur ve görevini cümlenin yanına yaz. Soru çözerken sözcüğün ilişki kurduğu sözcüğe bak: bir fiili niteliyorsa zarf, iki ögeyi ya da cümleyi bağlıyorsa bağlaç, kendinden önceki sözcükle bir anlam ilişkisi kuruyorsa edattır. Yanlış yaptığın her sözcüğü yanlış defterine "cümle + görevi" biçiminde ekle; bir ay sonra liste zayıf noktalarını kendiliğinden gösterir.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ile" sözcüğü bağlaç olarak kullanılmıştır?
Cevap D. "Annesi ile babası" öbeğinde "ile" yerine "ve" koyabilirsin: "Annesi ve babası bu akşam gelecek." Bu yüzden bağlaçtır. Öbür cümlelerde "ile" araç, durum ya da birliktelik bildiren bir edattır.
Kendini dene
"Dışarıya çıktı." cümlesinde "dışarıya" yer-yön zarfıdır.
"Senin kadar çalışkan biri yok." cümlesinde "kadar" edattır.
"Eyvah, kapıyı açık unuttum!" cümlesinde ünlem vardır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Zarf, Edat, Bağlaç, Ünlem soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Bir sözcüğün zarf mı sıfat mı olduğunu nasıl anlarım?
Sözcüğün ilişki kurduğu sözcüğe bak. Bir ismi niteliyorsa sıfattır (hızlı tren). Bir fiili ya da başka bir niteleyiciyi niteliyorsa zarftır (hızlı koştu, çok hızlı).
Zarf, Edat, Bağlaç, Ünlem konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.