Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Türkçe · konu anlatımı

Fiilimsiler

İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil ekleri, fiilimsi grupları ve kalıcı isim olmuş sözcükler: fiilimsiyi çekimli fiilden ayırmanın yolları.

Bir bakışta

  • İsim-fiil ekleri: -me, -ış, -mek.
  • Sıfat-fiil ekleri: -en, -esi, -mez, -er, -dik, -ecek, -miş.
  • Zarf-fiiller fiili zaman, durum ya da koşul yönünden niteler.
  • Kalıcı isim olmuş sözcükler fiilimsi sayılmaz: dondurma, çakmak.

Konu nedir?

"Okunacak kitaplar masada duruyor." Bu cümlede iki fiil kökü var: "oku-" ve "dur-". Biri yüklem; öbürü bir ismi niteleyen sıfat. "Okunacak" fiilden türemiştir ama çekimli fiil gibi davranmaz, cümlede bir sıfatın işini görür. Fiilimsiler böyle sözcüklerdir: fiil anlamı taşır, cümlede isim, sıfat ya da zarf olarak çalışır. Çoğu zaman da kendi çevresinde küçük bir yan cümle kurar.

Bilmen gerekenler

  • İsim-fiil: "-me, -ış, -mek" ekleriyle yapılır ve isim gibi kullanılır: "Kitap okumak insanı dinlendirir.", "Onun gülüşü herkesi etkiledi.", "Yüzmeyi yazın öğrendi."
  • Sıfat-fiil (ortaç): "-en, -esi, -mez, -er, -dik, -ecek, -miş" ekleriyle yapılır ve ismi niteler: "koşan çocuk", "okunacak kitap", "bilinmez yol", "görülmemiş kalabalık". Nitelediği isim düşerse adlaşır: "Gelenler oturdu."
  • Zarf-fiil (bağ-fiil, ulaç): "-ip, -erek, -ince, -ken, -meden, -eli, -dikçe, -e…-e, -cesine, -r…-mez" ekleriyle yapılır ve fiili zaman, durum ya da koşul yönünden niteler: "Ders bitince bahçeye çıktık.", "Gülerek içeri girdi.", "Koşa koşa geldi."
  • Fiilimsi grubu: Fiilimsi kendi nesnesini ve tümleçlerini alarak bir öbek oluşturur. "Annesinin pişirdiği yemek" öbeğinin tamamı cümlede tek bir ögedir.
  • Olumsuzluk: Fiilimsiler olumsuzluk ekini kökten hemen sonra alır: "gelmeyen", "okumadan".

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en çok olumsuz emir ile isim-fiil karışır. "Bu akşam dışarı çıkma." cümlesinde "çıkma" yüklemdir ve "-ma" olumsuzluk ekidir. "Akşamları dışarı çıkmayı sever." cümlesinde ise "çıkma" hâl eki almış bir isim-fiildir.

  • Kalıcı isim olmuş sözcükleri fiilimsi saymak: "dondurma", "çakmak", "giriş" (binanın girişi anlamında) artık bir varlığın adıdır.
  • Sıfat-fiil ile çekimli fiili karıştırmak: "Bu iş bitmiş." cümlesinde "bitmiş" yüklemdir; "bitmiş iş" öbeğinde sıfat-fiildir.

Nasıl çalışmalı?

Ekleri üç küçük karta yaz: isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil. Her ekin yanına kendi kurduğun bir cümleyi ekle. Soru çözerken önce yüklemi bul ve parmağınla kapat; sonra cümlede fiil kökü taşıyan başka sözcük kalmış mı diye bak. Kalan her sözcüğe "isim gibi mi, sıfat gibi mi, zarf gibi mi çalışıyor?" diye sor. Kalıcı isimler için ayrı bir liste tut; "dondurma, çakmak, yazı, dolma" gibi sözcükler çeldiricilerde sık karşına çıkar. Bu konu oturduktan sonra cümle türlerine geç; birleşik cümlelerin çoğu fiilimsiyle kurulur.

Fiilimsi türleri

TürEklerCümledeki göreviÖrnek
İsim-fiil-me, -ış, -mekİsimYüzmeyi yazın öğrendi.
Sıfat-fiil-en, -esi, -mez, -er, -dik, -ecek, -mişSıfatKoşan çocuk düştü.
Zarf-fiil-ip, -erek, -ince, -ken, -meden, -eli, -dikçeZarfDers bitince çıktık.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil kullanılmıştır?

Kendini dene

"Gülerek içeri girdi." cümlesinde zarf-fiil vardır.

"Sakın kapıyı açma!" cümlesinde isim-fiil vardır.

"Yarın gidilecek yer belli." cümlesinde sıfat-fiil vardır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Fiilimsiler soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

"-me" eki taşıyan bir sözcüğün isim-fiil mi, olumsuzluk eki mi olduğunu nasıl anlarım?

Sözcüğün cümledeki yerine bak. Yüklemse ve bir yasak ya da emir bildiriyorsa "-me" olumsuzluk ekidir (Gitme!). İsim gibi kullanılıp hâl eki alabiliyorsa isim-fiildir (Gitmeyi düşünüyor.).

Fiilimsiler konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.