Bir bakışta
- Karbonhidrat ağızda, protein midede, yağ ince bağırsakta kimyasal sindirime başlar.
- Kimyasal sindirimin tamamlandığı ve emilimin çoğunun yapıldığı yer ince bağırsaktır.
- Safra karaciğerde üretilir, safra kesesinde depolanır; enzim içermez, yağı emülsiyon hâline getirir.
- Pepsinojen, mide asidiyle (HCl) aktif pepsine dönüşür.
- Glikoz ve amino asitler kana, yağ asidi ve gliserol büyük ölçüde lenfe geçer.
Konu nedir?
Bir lokma ekmek ağzına girdiği anda nişasta parçalanmaya başlar; ince bağırsağın sonuna vardığında glikoza kadar ayrılmış olur. Sindirim, besinlerdeki büyük organik moleküllerin hücre zarından geçebilecek küçük yapı birimlerine ayrılmasıdır. Mekanik sindirim besini fiziksel olarak parçalar (çiğneme, mide hareketleri); kimyasal sindirim ise enzimlerle gerçekleşen hidroliz tepkimeleridir.
Bilmen gerekenler
- Sindirim kanalı: Ağız → yutak → yemek borusu → mide → ince bağırsak → kalın bağırsak. Besin kanal boyunca peristaltik hareketlerle ilerler.
- Yardımcı organlar: Tükürük bezleri, karaciğer ve pankreas. Karaciğer safra üretir; safra, safra kesesinde depolanır ve ince bağırsağa verilir. Pankreas sindirim enzimleri içeren pankreas öz suyunu ince bağırsağa salgılar.
- Karbonhidratlar: Kimyasal sindirimi ağızda tükürük amilazıyla başlar, ince bağırsakta pankreas amilazı ve bağırsak enzimleriyle (maltaz, sakkaraz, laktaz) monosakkaritlere kadar tamamlanır.
- Proteinler: Kimyasal sindirimi midede başlar. Pepsinojen, mide asidi (HCl) ile aktif pepsine dönüşür. Sindirim ince bağırsakta tripsin ve peptidazlarla amino asitlere kadar tamamlanır.
- Yağlar: Kimyasal sindirimi ince bağırsakta başlar ve biter. Safra enzim içermez; yağları küçük damlacıklara ayırarak (emülsiyon) lipazın etki yüzeyini artırır.
- Nükleik asitler: İnce bağırsakta nükleaz enzimleriyle nükleotitlere ayrılır.
- Emilim: Büyük ölçüde ince bağırsakta, yüzey alanını artıran villus ve mikrovilluslar aracılığıyla olur. Glikoz ve amino asitler kan kılcallarına geçer ve önce karaciğere taşınır. Yağ asidi ve gliserol, yağda çözünen vitaminlerle birlikte büyük ölçüde lenf yoluyla taşınır.
- Kalın bağırsak: Su ve minerallerin emilimi burada tamamlanır. Buradaki yararlı bakteriler bazı vitaminleri (K ve bazı B vitaminleri) sentezler.
- Mide korunması: Mide çeperini salgılanan mukus korur; bu sayede mide kendi enzim ve asidinden zarar görmez.
Sık yapılan hatalar
Bu konuda puan kaybettiren hataların çoğu safra etrafında döner:
- Safrayı yağları kimyasal olarak sindiren bir enzim sanmak.
- Safranın safra kesesinde üretildiğini düşünmek; safra karaciğerde üretilir, kesede yalnız depolanır.
- Proteinlerin sindiriminin ağızda başladığını sanmak.
Nasıl çalışmalı?
Karbonhidrat, protein ve yağ için dört satırlık bir kart yaz: nerede başlar, hangi enzimler çalışır, nerede biter, son ürün ne. Aşağıdaki tablo bu kartın dolu hâli; önce kendin doldur, sonra karşılaştır. Emilim sorularında her madde için ayrıca sor: kana mı geçiyor, lenfe mi? Yağ asidi ve gliserol gördüğünde aklına lenf gelsin; glikoz ve amino asit gördüğünde kan ve karaciğer.
Besinlerin kimyasal sindirimi (hepsinin sindirimi ince bağırsakta tamamlanır)
| Besin | Başladığı yer | Görevli enzimler | Son ürün |
|---|---|---|---|
| Karbonhidrat | Ağız | Tükürük ve pankreas amilazı; maltaz, sakkaraz, laktaz | Monosakkarit |
| Protein | Mide | Pepsin; tripsin ve peptidazlar | Amino asit |
| Yağ | İnce bağırsak | Lipaz (safra emülsiyonla yardım eder) | Yağ asidi ve gliserol |
| Nükleik asit | İnce bağırsak | Nükleazlar | Nükleotit |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Safra ile ilgili; I. Karaciğerde üretilir. II. Yağların kimyasal sindiriminde enzim olarak görev yapar. III. Yağları küçük damlacıklara ayırarak lipazın etki yüzeyini artırır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevap E. Safra karaciğerde üretilir ve safra kesesinde depolanır. İçinde enzim yoktur; yağları emülsiyon hâline getirerek lipazın etki edebileceği yüzeyi artırır. Bu yüzden II yanlış, I ve III doğrudur.
Kendini dene
Safra, yağları kimyasal olarak sindiren bir enzimdir.
Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar.
Su ve minerallerin emilimi kalın bağırsakta tamamlanır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Sindirim Sistemi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Safra kesesi alınan biri yağları sindirebilir mi?
Evet. Safra karaciğerde üretilmeye devam eder ve doğrudan ince bağırsağa akar; yalnız depolanamadığı için çok yağlı öğünlerde sindirim zorlaşabilir.
Sindirim Sistemi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.