Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Biyoloji · konu anlatımı

Duyu Organları

Gözün yapısı, miyopi ve hipermetropi, kulakta işitme ve denge, burun, dil ve deri: AYT Biyoloji duyu organları anlatımı ve örnek soru.

Bir bakışta

  • Çubuk hücreler loş ışıkta, koni hücreler parlak ışıkta ve renkli görmeyi sağlar.
  • En net görüntü sarı benekte oluşur; kör noktada reseptör yoktur.
  • Miyopi ıraksak (kalın kenarlı), hipermetropi yakınsak (ince kenarlı) mercekle düzeltilir.
  • Salyangoz işitmeyi; yarım daire kanalları, tulumcuk ve kesecik dengeyi sağlar.
  • Östaki borusu kulak zarının iki yanındaki basıncı dengeler.

Konu nedir?

Telefon ekranındaki yazıyı görmen için ışığın gözdeki retinaya ulaşması ve oradaki reseptörlerin onu impulsa çevirmesi gerekir; ama "görmek" ancak bu impuls beyne vardığında gerçekleşir. Duyu organları ışık, ses, kimyasal madde, basınç ve sıcaklık gibi uyarıları reseptörleriyle algılar ve impulsa dönüştürür. Algı ise impulsun ilgili beyin merkezinde yorumlanmasıyla oluşur.

Bilmen gerekenler

  • Gözün tabakaları: Dışta sert tabaka (önde saydam kornea), ortada damar tabaka (iris, göz bebeği, kirpiksi cisim) ve içte ağ tabaka (retina) bulunur.
  • Retina: Çubuk hücreler loş ışıkta görmeyi ve siyah-beyaz algıyı, koni hücreler parlak ışıkta renkli görmeyi sağlar. Sarı benekte koni yoğundur ve en net görüntü burada oluşur. Kör noktada reseptör yoktur.
  • Uyum: Yakına bakarken kirpiksi kaslar kasılır, göz merceği kalınlaşır. Göz bebeği karanlıkta büyür, aydınlıkta küçülür.
  • Görme kusurları: Miyopide uzaktaki cismin görüntüsü retinanın önüne düşer; kalın kenarlı (ıraksak) mercekle düzeltilir. Hipermetropide görüntü retinanın arkasına düşer; ince kenarlı (yakınsak) mercek kullanılır. Astigmatizmada kornea yüzeyi düzgün değildir.
  • Kulak: Dış kulak sesi toplar. Orta kulakta kulak zarı ve çekiç, örs, üzengi kemikçikleri titreşimi iletir; östaki borusu kulak zarının iki yanındaki basıncı dengeler.
  • İç kulak: Salyangozdaki reseptörler işitmeyi, yarım daire kanalları ile tulumcuk ve kesecik dengeyi sağlar.
  • Burun: Koku reseptörleri burun boşluğunun üst kısmındaki koku epitelindedir. Kokuya kısa sürede alışılır (adaptasyon).
  • Dil: Tat tomurcuklarındaki reseptörler sıvıda çözünmüş maddeleri algılar; tatlı, tuzlu, ekşi, acı ve umami tatları ayırt edilir.
  • Deri: Üstte epidermis, altta dermis bulunur. Dermiste dokunma, basınç, sıcak, soğuk ve ağrı reseptörleri, ter ve yağ bezleri yer alır.

Sık yapılan hatalar

  • Miyop ile hipermetropun düzeltildiği mercek türlerini karıştırmak.
  • Dengenin salyangozda sağlandığını sanmak.
  • Algılamanın duyu organında gerçekleştiğini düşünmek; algı beyinde oluşur.

Çoğu öğrencinin karıştırdığı şey: miyop ve hipermetrop için mercek. Miyop göz ışığı fazla kırar ve görüntü retinanın önünde toplanır; bu yüzden ışığı biraz dağıtan kalın kenarlı mercek gerekir. Hipermetropta durum terstir.

Nasıl çalışmalı?

Işığın göze girdiği andan beyne ulaşana kadar geçtiği yapıları sırasıyla yaz: kornea, ön oda sıvısı, göz bebeği, mercek, camsı cisim, retina, görme siniri. Aynısını ses için yap: kulak kepçesi, kulak yolu, kulak zarı, çekiç-örs-üzengi, salyangoz, işitme siniri. Görme kusurlarını tek bir tabloda topla ve her biri için iki soruyu yanıtla: görüntü nereye düşer, hangi mercek düzeltir?

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Miyop olan bir kişiyle ilgili; I. Uzaktaki cisimlerin görüntüsü retinanın önüne düşer. II. Kalın kenarlı (ıraksak) mercekle düzeltilir. III. Göz küresinin önden arkaya normalden kısa olması başlıca nedendir. ifadelerinden hangileri doğrudur?

Kendini dene

Denge duyusunun reseptörleri salyangozda bulunur.

Yakındaki bir cisme bakarken göz merceği kalınlaşır.

Kör noktaya düşen görüntü en net biçimde algılanır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Duyu Organları soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Karanlık bir odaya girince neden önce hiçbir şey göremeyiz?

Aydınlıkta çubuk hücrelerdeki ışığa duyarlı pigment büyük ölçüde parçalanmıştır. Karanlıkta bu pigment yeniden sentezlendikçe ve göz bebeği büyüdükçe görme yavaş yavaş düzelir.

Duyu Organları konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.