Bir bakışta
- Ksilem su ve mineralleri yukarı taşır, ölü hücrelerden oluşur; floem organik maddeyi iki yönlü taşır, canlıdır.
- Suyu yukarı çeken başlıca güç terlemenin oluşturduğu çekim ve su moleküllerinin kohezyonudur.
- Oksin uzama, giberellin çimlenme, sitokinin bölünme, absisik asit stoma kapanması, etilen olgunlaşma.
- Çift döllenmede zigot 2n, endosperm 3n olur.
- Tohum taslağı tohuma, yumurtalık meyveye dönüşür.
Konu nedir?
Bir ağaç suyu kökünden onlarca metre yukarıdaki yaprağına pompasız taşır; yaprakta üretilen şeker de köke ve meyveye ulaşır. Bitki biyolojisi bu taşımayı yapan dokuları, büyümeyi yöneten hormonları ve çiçekli bitkilerin nasıl ürediğini anlatır.
Bilmen gerekenler
- Meristem doku: Sürekli bölünebilen hücrelerden oluşur. Kök ve gövde uçlarındaki meristem boyca uzamayı, kambiyum enine kalınlaşmayı sağlar.
- Koruyucu doku: Epidermis bitkiyi örter; yapraklarda su kaybını azaltan kutikula ve gaz alışverişini sağlayan stomalar bulunur. Odunsu gövdede mantar doku koruma yapar.
- Temel doku: Parankima fotosentez ve depo görevi görür; destek dokular bitkiye sağlamlık kazandırır.
- İletim dokusu: Ksilem su ve mineralleri kökten yukarı taşır; iletim elemanları ölü hücrelerden oluşur. Floem fotosentez ürünlerini (organik maddeleri) üretildiği yerden kullanıldığı ya da depolandığı yere taşır; canlı hücrelerden oluşur ve iki yönlü taşıma yapabilir.
- Suyun taşınması: Kökler suyu osmozla alır. Suyu yukarı taşıyan en önemli etken yapraklardaki terlemenin oluşturduğu çekim ile su moleküllerinin birbirine tutunmasıdır (kohezyon). Kök basıncı ve adezyon da katkı sağlar.
- Stomalar: Bekçi hücreleri su alıp şişince stoma açılır, su kaybedince kapanır.
- Beslenme: Bitkiler mineralleri topraktan iyon olarak alır. Baklagillerin köklerindeki bakteriler azot bağlar. Böcekçil bitkiler azot eksikliğini böceklerden karşılar.
- Bitki hormonları: Oksin hücre uzamasını ve ışığa yönelmeyi sağlar, tepe tomurcuğunun baskınlığını oluşturur. Giberellin gövde uzamasını ve tohum çimlenmesini uyarır. Sitokinin hücre bölünmesini artırır, yaşlanmayı geciktirir. Absisik asit kuraklıkta stomaları kapatır ve tohumu dormansiye sokar. Etilen meyve olgunlaşmasını hızlandırır.
- Eşeysiz üreme: Çelik, aşı, yumru ve sürünücü gövde gibi vejetatif yollarla olur.
- Eşeyli üreme: Polen dişi organın tepeciğine taşınır (tozlaşma). Kapalı tohumlularda çift döllenme olur: bir sperm yumurtayla birleşerek 2n zigotu, diğeri iki kutup çekirdeğiyle birleşerek 3n endospermi oluşturur. Tohum taslağı tohuma, yumurtalık meyveye dönüşür.
- Çimlenme: Su, uygun sıcaklık ve oksijen gerektirir.
Sık yapılan hatalar
- Tohumun yumurtalıktan, meyvenin tohum taslağından geliştiğini sanmak; gerçekte tam tersidir.
- Ksilemdeki taşımanın canlı hücrelerle ve ATP harcanarak yapıldığını düşünmek.
- Oksin ile absisik asitin görevlerini karıştırmak.
Nasıl çalışmalı?
Ksilem ve floemi dört soruyla karşılaştır: ne taşır, hangi yöne, hücreleri canlı mı, taşımayı ne yürütür? Hormonları mutfaktan ve bahçeden birer sahneye bağla: ham muz, olgun elmayla aynı torbaya konunca daha çabuk olgunlaşır (etilen); çelik köklendirme tozlarında oksin bulunur; kuraklıkta stomaları absisik asit kapatır. Çift döllenme sorularında kromozom sayılarını kâğıda yaz: yumurta n, her kutup çekirdeği n, sperm n; buradan zigot 2n, endosperm 3n çıkar.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Kapalı tohumlu bir bitkide çift döllenme ve sonrasıyla ilgili; I. Zigot 2n, endosperm 3n kromozomludur. II. Tohum, yumurtalığın gelişmesiyle oluşur. III. Endosperm, gelişen embriyonun beslenmesinde kullanılır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevap C. Sperm (n) ile yumurtanın (n) birleşmesinden 2n zigot, diğer spermin iki kutup çekirdeğiyle birleşmesinden 3n endosperm oluşur. Endosperm embriyonun besin dokusudur. II yanlıştır: tohum, tohum taslağından gelişir; yumurtalık meyveye dönüşür. Doğru cevap I ve III.
Kendini dene
Meyve, tohum taslağının gelişmesiyle oluşur.
Ksilemde su taşınması canlı hücrelerin ATP harcamasıyla yapılır.
Kuraklıkta absisik asit stomaların kapanmasını sağlar.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Bitki Biyolojisi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Kesilmiş bir dalda çiçekler neden suya konunca daha uzun dayanır?
Dal kesilse de yapraklarda ve çiçeklerde terleme sürer. Kesik uç suda olduğunda ksilem su kaybını karşılayacak kadar su çekebilir ve hücreler turgorunu korur.
Bitki Biyolojisi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.