Bir bakışta
- DNA, bölünme başlamadan önce interfazın S evresinde eşlenir.
- Mitoz: 2n hücreden 2n kromozomlu, birbirinin aynı iki hücre oluşur.
- Mayoz: art arda iki bölünmeyle n kromozomlu dört hücre oluşur.
- Kromozom sayısı Mayoz I'de homologların ayrılmasıyla yarıya iner.
- Krossing over Profaz I'de homolog kromozomlar arasında olur.
Konu nedir?
Dizindeki sıyrık birkaç günde kapanır, çünkü yaranın kenarındaki deri hücreleri mitozla çoğalır. Yumurta ve sperm ise mayozla oluşur. Hücreler büyüme, onarım ve üreme için bölünür. Mitoz kromozom sayısını koruyarak özdeş hücreler oluşturur; mayoz kromozom sayısını yarıya indirerek üreme hücrelerini oluşturur ve kalıtsal çeşitliliği artırır.
Bilmen gerekenler
- Hücre döngüsü: İnterfaz ve bölünme evresinden oluşur. İnterfazda hücre büyür, organel sayısı artar ve S evresinde DNA eşlenir.
- Mitoz: Profaz, metafaz, anafaz ve telofaz evreleriyle çekirdek bölünür. Metafazda kromozomlar hücrenin ortasında dizilir, anafazda kardeş kromatitler zıt kutuplara çekilir.
- Sitokinez: Hayvan hücresinde boğumlanma, bitki hücresinde ara lamel (hücre plağı) oluşumu ile sitoplazma bölünür.
- Mitozun sonucu: 2n hücreden yine 2n kromozomlu, genetik olarak birbirinin aynısı iki hücre oluşur. Büyüme, onarım ve eşeysiz üreme mitoza dayanır.
- Eşeysiz üreme: Tek bir atadan, ona genetik olarak benzeyen bireyler oluşur. Bölünerek üreme, tomurcuklanma, sporla üreme, rejenerasyon ve bitkilerde vejetatif üreme örnektir. Hızlıdır ama çeşitlilik sağlamaz.
- Mayoz: Üreme ana hücrelerinde görülür; art arda iki bölünme sonucu dört hücre oluşur. Mayoz I'de homolog kromozomlar ayrılır ve kromozom sayısı yarıya iner; Mayoz II mitoza benzer.
- Krossing over: Profaz I'de homolog kromozomlar arasında parça değişimidir; yeni gen kombinasyonları oluşturur.
- Eşeyli üreme ve döllenme: n kromozomlu iki gametin birleşmesiyle 2n kromozomlu zigot oluşur. Döllenme dış ya da iç döllenme şeklinde olabilir.
- Çeşitlilik kaynakları: Krossing over, homolog kromozomların gametlere bağımsız dağılımı ve gametlerin rastgele birleşmesi.
Sık yapılan hatalar
- DNA'nın mitozun içinde eşlendiğini sanmak; eşlenme interfazda olur.
- Mayozda kromozom sayısının Mayoz II'de yarıya indiğini düşünmek.
- Mitozla oluşan hücrelerde krossing over beklemek.
Burada en sık yapılan yanlış: kromozom sayısı ile DNA miktarı. S evresinden sonra DNA miktarı iki katına çıkar ama kromozom sayısı aynı kalır; her kromozom artık iki kromatitlidir.
Nasıl çalışmalı?
Mitoz ve mayozu beş başlıkla karşılaştır: bölünme sayısı, oluşan hücre sayısı, kromozom sayısı, çeşitlilik, görüldüğü yer. Evre adlarını ezberlemeye çalışmak yerine 2n = 4 kromozomlu bir hücre çiz ve her evrede kromozomların nerede durduğunu takip et. Homolog kromozomları iki ayrı renkle çizersen Mayoz I'de neyin ayrıldığını gözünle görürsün.
Mitoz ve mayoz
| Özellik | Mitoz | Mayoz |
|---|---|---|
| Bölünme sayısı | 1 | 2 |
| Oluşan hücre sayısı | 2 | 4 |
| Kromozom sayısı | Korunur (2n → 2n) | Yarıya iner (2n → n) |
| Krossing over | Görülmez | Profaz I'de görülebilir |
| Oluşan hücreler | Genetik olarak aynı | Genetik olarak farklı |
| Görevi | Büyüme, onarım, eşeysiz üreme | Üreme hücresi oluşumu |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
2n = 16 kromozomlu bir üreme ana hücresi mayoz bölünme geçiriyor. Bu bölünmeyle ilgili; I. Her biri 8 kromozomlu dört hücre oluşur. II. Mayoz I sırasında krossing over görülebilir. III. Oluşan hücreler genetik olarak birbirinin aynısıdır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevap C. Mayoz sonunda kromozom sayısı yarıya iner: 2n = 16 olan hücreden n = 8 kromozomlu dört hücre oluşur; I doğru. Profaz I'de homolog kromozomlar arasında krossing over görülebilir; II doğru. Krossing over ve homologların bağımsız dağılımı yüzünden oluşan hücreler birbirinden farklıdır; III yanlış. Doğru cevap I ve II.
Kendini dene
DNA eşlenmesi mitozun profaz evresinde gerçekleşir.
Mayozda kromozom sayısı Mayoz II sonunda yarıya iner.
Tomurcuklanmayla oluşan bireyler ata bireyle genetik olarak aynıdır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Hücre Bölünmeleri ve Üreme soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Kromozom ile kromatit arasındaki fark nedir?
DNA eşlendikten sonra bir kromozom, sentromerle birbirine bağlı iki özdeş kardeş kromatitten oluşur. Anafazda kardeş kromatitler ayrılınca her biri ayrı bir kromozom sayılır.
Hücre Bölünmeleri ve Üreme konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 5 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.